Vorige week is oud-minister Stef Blok aangesteld als sanctiecoördinator en die benoeming volgde op forse kritiek uit de Kamer op de trage manier waarop de Nederlandse overheid sancties tegen Rusland heeft ingesteld. Advocaat Yvo Amar vindt het hoog tijd voor één sanctieloket in Nederland in plaats van de wirwar van regelingen.

Amar is expert op het gebied van sanctierecht. Hij startte zijn kantoor in 2014, toen de Europese Unie sancties tegen Rusland instelde vanwege de annexatie van de Krim.

Tot zijn klanten rekent hij niet alleen banken, trustbedrijven en verzekeraars, maar ook ondernemingen die producten exporteren. De laatste weken stond bij hem de telefoon roodgloeiend. "Bedrijven weten niet wat ze wel en niet mogen en daar helpen we ze bij."

Het sanctiebeleid in Nederland:

  • Nederland is dankzij het gunstige belastingklimaat al jarenlang een favoriete vestigingsplaats voor Russische bedrijven.
  • Oliebedrijven LUKOIL en Rosneft, de Amsterdam Trade Bank, internetgigant Yandex (de 'Russische Google'), wapenproducent Rostec en Gazprom hebben vestigingen in Nederland.
  • Volgens De Nederlandsche Bank zijn 488 brievenbusfirma's te herleiden tot Rusland.
  • Via deze brievenbusfirma's wordt geld doorgesluisd naar belastingparadijzen.
  • Sinds de Russische inval in Oekraïne heeft de Europese Unie meer dan duizend individuen en bedrijven op een sanctielijst geplaatst.

Helpen jullie Russische oligarchen die op de sanctielijst staan?

"We hebben telefoontjes gekregen van vertegenwoordigers van oligarchen. Zij wilden het besluit van de Europese Unie aanvechten. Maar in deze zaken kon niet worden ontkend dat ze banden hadden met Poetin, en ja, dan houdt het gewoon op."

Minister van Buitenlandse Zaken Wopke Hoekstra kreeg kritiek, omdat Nederland weinig vaart maakt met het opleggen van sancties. Terecht?

"Vind ik wel, de Nederlandse overheid heeft het echt knullig gegaan. Het begon met de melding dat 6 miljoen euro was bevroren. Toen werd het 200 miljoen en nu tussen de 500 en 600 miljoen, terwijl hier miljarden aan Russisch geld is gestald. Het gaat veel te langzaam, terwijl de wet zegt dat financiële instellingen onverwijld - dus zo snel mogelijk - moeten vaststellen of er gesanctioneerde partijen actief zijn."

Waar gaat er mis in Nederland?

"Het sanctiebeleid is rommelig georganiseerd. Bij een afdeling van de Douane in Groningen moeten bedrijven exportvergunningen aanvragen, dat loopt soms via Buitenlandse Zaken. Een andere afdeling van de Douane op Schiphol en in de Rotterdamse haven gaat over het toezicht op de goederenstromen en export. Bij het ministerie van Financiën moet je vragen om bevriezingen geheel of gedeeltelijk op te heffen. De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten controleren financiële instellingen; screenen ze wel voldoende op gesanctioneerde partijen? Het zijn aparte loketten en dat is een recept voor ellende."

Het probleem bij het opleggen van sancties is dat vaak moeilijk is vast te stellen wie de uiteindelijke eigenaar is. Hoe kan dat?

"Zo'n uiteindelijk eigenaar, in het jargon de ultimate beneficial owner (UBO) kan zich verschuilen achter een reeks van bv's. Dan wordt het een hele zoektocht. Zelf had ik als cliënt een Nederlandse ondernemer die voor een Russische opdrachtgever werkte. Die Rus kwam ook kijken en dacht mee over plannen die werden gemaakt. Op het laatste moment kwam er een andere Rus en die zei: 'Ik ben de werkelijke eigenaar.' De lijnen liepen via Malta en Cyprus. Wij moesten toen als advocaten opnieuw vaststellen wie wie was."

Minister Sigrid Kaag van Financiën werkt aan een spoedwet op grond waarvan alle bedrijven moeten bekendmaken wie de ultimate beneficial owner is. Is dat een goede zaak?

"Jazeker, op die manier wordt de markt veel transparanter voor welwillende partijen. Probleem is alleen dat wie verborgen wil blijven, dat nog steeds kan. Daartegen helpt deze wet niet."

In totaal staan nu meer dan duizend Russen op EU-sanctielijsten. Steeds wordt omschreven op welke manier ze met het Poetin-regime zijn verbonden en welke bedrijven ze bezitten. Hoe komt de EU aan die informatie?

"Die kennis is afkomstig uit de veiligheidsgemeenschap, dan wordt het een heel ander spelletje. Voor mij staan er soms ook verrassingen tussen. Dan blijken er verbanden te bestaan waarvan ik niet wist. De Europese Unie moet die beschrijvingen toevoegen, omdat die de juridische basis vormen voor het opleggen van de sancties. Daartegen kunnen de oligarchen die het er niet mee eens zijn procedures aanspannen bij het Europees Hof van Justitie."

Hebben sancties wel zin? 'Rusland heeft een forteconomie opgebouwd'
73
Hebben sancties wel zin? 'Rusland heeft een forteconomie opgebouwd'

Na kritiek uit de Kamer stelde het kabinet oud-minister Stef Blok aan als sanctiecoördinator. Wat vindt u van zijn benoeming?

"Wat me opvalt, is dat hij maar een opdracht voor zes weken heeft, dat is veel te kort. Je kan dan wat crisismanagement doen, maar niet een degelijke organisatie opzetten. Er zou een aanspreekpunt moeten komen, net zoals in de Verenigde Staten. Daar moeten alle bevoegdheden dan naartoe: vergunningverlening, controle op naleving, de meldingsplicht. Maar ook moet zo'n instantie aan ondernemers uitleggen wat de sancties die door de EU worden afgekondigd nou precies in de praktijk betekenen."

Daarvoor moeten wetten en regels worden gewijzigd, dat duurt lang.

"Zeker, er moet nieuwe regelgeving komen. Het is echt nodig."