Bericht uit Uzhhorod: Hulp verlenen aan wie dat het meest nodig heeft
De Rotterdamse Heleen Berends werkt als hulpverlener in het zuidwesten van Oekraïne aan de grens met Slowakije. We spreken haar over de lokale gevolgen van een land in oorlog. "De meeste mensen hier zijn met hun gedachten bij hun familie in de oorlogsgebieden."
Heleen Berends rijdt met de auto vanaf het hoofdkantoor naar de verderop gelegen stad Uzhhorod, aan de grens met Slowakije. Het is een bijzondere dag: in haar tijdelijke verblijfplaats worden twee huwelijksjubilea gevierd. Roman en Natascha zijn vandaag 21 jaar getrouwd, Vladimir en Lena tien. Samen met een collega begint Heleen een zoektocht naar een cadeau voor de Oekraïense stellen.
Het tafereel doet bijna vergeten dat in hetzelfde land op dit moment een oorlog woedt, waarbij dagelijks doden vallen, miljoenen mensen zijn ontheemd en steden verwoest. En hoewel deze zich voornamelijk afspeelt in grote steden aan de andere kant van het land, is het conflict in Uzhhorod aan de orde van de dag, weet Heleen als geen ander.
De dertigjarige Rotterdamse werkte eerder voor humanitaire projecten in Irak. Nu coördineert ze lokale crisis- en noodhulpprojecten in Oekraïne namens de stichtingen Dorcas, Save the Children en Cordaid. Eerder hadden ze projecten in Luhansk en Donetsk, nu zijn de organisaties samen een noodoperatie in het zuidwesten van het land gestart.
In samenwerking met plaatselijke hulpverleners bieden zij noodhulp aan bewoners en vluchtelingen in dat gebied. Denk aan voedselhulp, psychologische bijstand, watervoorziening en het regelen van essentiële spullen zoals matrassen, slaapzakken, kookgerei en en cashgeld. Ook proberen de hulpverleners vanuit daar goederentransporten naar het gebied rondom de belegerde havenstad Mariupol te krijgen.
Honderdduizenden mensen zijn ontheemd
In de regio waar Heleen werkt, zijn meer dan 500.000 mensen ontheemd. Zij komen uit gebieden die vanuit de lucht zijn bestookt of waar gevochten wordt. Veel mensen zijn alles kwijtgeraakt. In de stad Uzhhorod is het ontzettend druk. Opvangplekken puilen uit, alle vakantieverhuur is volgeboekt.
Zelf slaapt ze in een weeshuis, samen met een paar gevluchte collega's uit het oosten van Oekraïne en nog eens tachtig kinderen. "Er wordt heel goed voor hen gezorgd en hoewel we elkaar niet verstaan, wordt er veel gelachen."
Veel vluchtelingen worden opgevangen in scholen, kinderdagverblijven en kerken. Heleen is er vaak geweest. Overal liggen matrassen, hangen waslijntjes of liggen verdwaalde spullen. De mensen die in deze schuilplaatsen verblijven, hebben volgens Heleen geen vrienden of familie in de regio om op terug te vallen en zijn vaak armer dan de mensen die iets hebben kunnen huren.
"Bij hen ligt onze eerste prioriteit", vertelt Heleen. "We proberen er vooral te zijn voor de kwetsbaarste groepen: mensen met een beperking, ouderen, Roma, mensen van kleur of zwangere vrouwen. Dat zijn de mensen die achterblijven."
Gedachten zijn bij familie elders in het land
De sfeer in de stad is niet moedeloos, ziet Heleen. Integendeel: er is veel verbroedering en iedereen doet zo veel mogelijk om anderen te helpen. "Maar de mensen zijn natuurlijk ook druk bezig met hun thuisfront, er zijn grote zorgen." Zo ook veel van haar Oekraïense collega's. "Fysiek zijn ze hier, maar in gedachten zijn ze bij hun familie elders in het land."
Haar eigen familie in Nederland maakt zich zorgen om haar veiligheid. "Dat vind ik heel moeilijk. Het is logisch dat ze zich zorgen maken en ze zien natuurlijk het liefst dat ik veilig ben. Ik probeer hen zo veel mogelijk gerust te stellen over de situatie hier, meer kan ik niet doen. Het scheelt dat het niet nieuw voor ze is."
Hoe het conflict zich de komende tijd zal ontwikkelen, kan Heleen niet voorspellen. Wat ze wel weet, is dat er veel moet gebeuren voor ze uit Oekraïne vertrekt. "Dat is het klassieke dilemma in de humanitaire hulpverlening: in hoeverre weegt je eigen veiligheid op tegen wat je kunt betekenen?"
Voor nu zet ze haar werk stug door. En in de tussentijd worden de huwelijken van Roman en Natascha, en Vladimir en Lena gevierd. Het cadeau vonden Heleen en haar collega uiteindelijk in de lokale supermarkt: chocolade en geurkaarsen. Een klein gelukje.
