Defensie-expert Colijn legt uit waarom Oekraïne hem doet denken aan Finland
Defensie-expert Ko Colijn voorziet Nederlanders al ruim veertig jaar van duiding bij gewapende conflicten. Voor NU.nl volgt hij de strijd in Oekraïne en geeft hij antwoord op onze (en jullie) militaire vragen. Dit keer is de vraag: wat is 'Finlandisering', en wat heeft dat te maken met de oorlog in Oekraïne?
Oekraïne eist op zijn beurt dat machtige landen de soevereiniteit van het land moeten garanderen, een opwaardering van een oude overeenkomst uit 1994 waar de betrokken grootmachten zich nooit juridisch aan hebben willen binden.
Je hoort de Russische onderhandelaars minder praten over de 'denazificatie' van de Oekraïense regering, wat een beetje neerkomt op een signaal dat (de Joodse) Zelensky aanvaardbaar is als gesprekspartner. De Russische president Vladimir Poetin zal hem een "clown" blijven noemen, maar dat is altijd beter dan het belachelijke "nazi".
Waarom Oostenrijk en Zweden?
Rusland blijft wel volmondig bij de eis dat het toekomstige Oekraïne wordt 'gedemilitariseerd'. De vergelijking die de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov trok met Oostenrijk en Zweden was ronduit verwarrend.
Oostenrijk kreeg tot 1955 een vorm van neutraliteit opgelegd, maar daarna sloot het zich aan bij de Europese Unie en heeft het zich weinig van demilitarisering aangetrokken.
Zweden deed dat nóg minder: dat is een sterk bewapend land, omdat het stelt dat de Zweedse neutraliteit anders niet serieus wordt genomen. Als Zweden het had gewild, had het vrij makkelijk een eigen kernwapen kunnen ontwikkelen, bleek uit recent onderzoek. Maar het liep liever in de pas met het non-proliferatiebeleid van de Verenigde Staten en bewaart een zogeheten 'gold card' als nauwe strategische bondgenoot van de NAVO in de achterzak.
Finland ligt meer voor de hand
Waarom noemde Lavrov Finland niet? Dat maakte ooit deel uit van het Russische tsarenrijk en ontkwam na de Tweede Wereldoorlog aan het tragische lot van Polen en de andere leden van het Warschaupact. Finland voerde tussen 1939 en 1944 twee oorlogen met Rusland. De Finnen dolven het onderspit, ondanks hun vrij succesvolle verzet, maar Jozef Stalin nam genoegen met een passieve neutraliteit. Finland mocht onafhankelijk blijven en een eigen krijgsmacht hebben. Het mocht geen banden aangaan met de NAVO, de EEG (voorloper van de EU) of andere Europese economische samenwerkingsverbanden.
De dappere Finnen reageerden licht geërgerd als je daar de term 'Finlandisering' voor bezigde, want ze waren juist trots op hun lot. De bedenker van de term, de West-Duitse politicoloog Karl Kaiser, werd door de Russen weggezet als een halve nazi. Kaiser wilde wijzen op het bestaan van een gekortwiekte neutraliteit, naast het 'Zweedse model'.
Maar Finland is Zweden juist dankbaar geweest dat het sterk en neutraal was en zich niet tot een front in de Koude Oorlog liet maken. Dat ondersteunde de passieve neutraliteit van Finland; het was een subtiel veiligheidssysteem. Schampere lieden spraken echter over Finland alsof het een natuurreservaat was: je voelt je daar vrij, maar je bent het niet.
Ik kan het bij alle Russische agressie en onrecht niet helpen, maar ik moet bij die separatistische gebieden in het Donetsbekken steeds denken aan de Karelische 'volksrepubliekjes' die Finland aan Stalin moest afstaan. En ik denk aan de ijsvrije toegang tot de Barentszee die Finland moest opgeven, bij Petsamo, als de namen van de havensteden Mariupol en Odesa voorbijkomen, toegangspoorten tot de ijsvrije Zwarte Zee.
