In hotels, leegstaande kantoorpanden, maar ook bij gastgezinnen worden Oekraïense vluchtelingen opgevangen. Al 25.000 gezinnen hebben zich daarvoor aangemeld. Takecarebnb is de stichting die die gastgezinnen controleert of ze daarvoor geschikt zijn. Wat doet die organisatie eigenlijk en hoe gaan ze te werk?

"Er gaan zoveel mooie vriendschappen ontstaan tussen Nederlanders en Oekraïners", zegt Robert Zaal, directeur van Takecarebnb. "Het gaat vaak over het migratiebeleid of het vluchtelingenvraagstuk, maar uiteindelijk gaat het allemaal om die ene persoon."

Takecarebnb zorgt er sinds 2015 voor dat vluchtelingen tijdelijk onderdak krijgen bij gastgezinnen.

"Ik heb zelf een half jaar lang een jongen uit Jemen in huis gehad en ik ben zo blij dat ik dat gedaan heb", gaat Zaal verder. "Hij is een vriend van me geworden en zaterdag ga ik met hem eten. Ik heb zoveel van hem geleerd en hij van mij."

Vol enthousiasme vertelt Zaal over de gevolgen van Takecarebnb, waar hij de baas van is, al is de aanleiding - de oorlog in Oekraïne - natuurlijk vreselijk.

Vóór de oorlog met Rusland ging het om vluchtelingen die een verblijfsvergunning hadden gekregen en wachtten op een woning. Door een paar maanden bij een Nederlands gastgezin te verblijven, konden ze makkelijker inburgeren en hielden ze ook geen plek bezet in het asielzoekerscentrum. Zo ontstond daar weer ruimte voor een nieuwe vluchteling.

Vorig jaar werden ruim 150 statushouders tijdelijk ondergebracht bij een gastgezin en het doel was om de komende jaren te groeien naar vijfhonderd matches per jaar.

Miljoenen Oekraïners op de vlucht

Dat is veranderd nu Rusland Oekraïne binnen is gevallen, miljoenen Oekraïners hun land ontvluchten en onder meer in Nederland tijdelijk onderdak zoeken.

Vanuit de overheid wordt de opvang geregeld door het ministerie van Justitie en Veiligheid en gemeenten, maar ook duizenden gastgezinnen boden hulp aan. Takecarebnb brengt samen met het Rode Kruis, NLvoorelkaar, VluchtelingenWerk en het Leger des Heils gastgezinnen en vluchtelingen bij elkaar.

Takecarebnb controleert of een gastgezin geschikt is voor het opvangen van een of meerdere vluchtelingen. Een vluchteling mag bijvoorbeeld niet op de bank slapen, er moet een kamer vrij zijn waar een deur dicht kan. En een gastgezin moet natuurlijk goede bedoelingen hebben.

Oekraïnse vluchtelingen komen aan bij een noodopvang.

Oekraïnse vluchtelingen komen aan bij een noodopvang.
Oekraïnse vluchtelingen komen aan bij een noodopvang.
Foto: ANP

Balans tussen snelheid en zorgvuldigheid

De controle van gastgezinnen was voor de oorlog in Oekraïne erg intensief. Een medewerker van Takecarebnb ging op bezoek bij een gastgezin en er was een kennismakingsgesprek tussen het gastgezin en de statushouder. Als proef werd er alvast een paar nachten gelogeerd. Ook was er continu bedenktijd, om er uiteindelijk voor te zorgen dat het tijdelijke verblijf een succes zou zijn.

"Er waren heel veel mogelijkheden om af te haken en dat was niet voor niets. Daardoor ging het eigenlijk bijna nooit mis", vertelt Robert Zaal, sinds 2019 directeur van Takecarebnb.

Vanwege de grote toestroom Oekraïense vluchtelingen zijn veel onderdelen in dat proces verdwenen. Er is nu alleen nog een telefonisch gesprek met een gastgezin waaruit duidelijk moet worden of het een geschikte plek is voor een vluchteling. Het gastgezin moet wel een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) aanvragen.

Zit er niet een risico in de minder zorgvuldige controle? "Het eerlijke antwoord is ja", zegt Zaal. De snelheid en de grote toestroom van zowel vluchtelingen als potentiële gastgezinnen hebben ervoor gezorgd dat er concessies gedaan moesten worden aan de zorgvuldigheid.

Om de goede bedoelingen van een gastgezin toch in te kunnen schatten, is er een lang telefoongesprek. "Dat is niet een kwestie van een checklist doorlopen, we willen echt in gesprek over hoe mensen het gaan aanpakken", licht een woordvoerder van Takecarebnb verder toe. En de VOG is voor de organisatie van groot belang. Daarmee wordt gecontroleerd of iemand bijvoorbeeld een strafblad heeft.

Toch zit er dus een risico in het wegnemen van drempels bij het controleren van een gastgezin, erkent Zaal. "Maar we hebben wel gezocht naar het goede punt tussen snelheid en zorgvuldigheid."

Nederland biedt gevluchte Oekraïners opvang, onderwijs, werk en zorg
60
Nederland biedt gevluchte Oekraïners opvang, onderwijs, werk en zorg

Kwart van gastgezinnen valt af

Tijdens het gesprek dat Takecarebnb voert met een potentieel gastgezin maakt de organisatie ook duidelijk dat het opnemen van een Oekraïner niet voor even is.

"We zijn niet mensen aan het overtuigen dat ze het vooral moeten doen. Nee, we zeggen juist: neem de tijd en denk na. Weet waar je aan begint en alleen als het helemaal goed voelt doe je het", legt Zaal uit.

Uiteindelijk valt na het controleproces ongeveer een kwart van de gastgezinnen af. Van de 25.000 aangemelde gastgezinnen zijn er inmiddels 1.700 goedgekeurd.

Oekraïense militairen filmen gebombardeerd theater Mariupol
40
Oekraïense militairen filmen gebombardeerd theater Mariupol

Onduidelijk hoe lang opvang nodig is

De gezinnen moeten voor minimaal twee weken één of meerdere Oekraïners opvangen en de bedoeling is dat ze dat drie maanden doen. Als het na drie maanden nog onveilig is in Oekraïne kan het verblijf bij het gastgezin worden verlengd. Maar het kan ook zijn dat de vluchtelingen worden overgeplaatst naar een nieuw gastgezin. "Daarom stoppen we ook nog niet met zoeken naar gastgezinnen", aldus Zaal.

Het is nog niet duidelijk wanneer de eerste Oekraïners vanuit de noodopvang worden overgeplaatst naar gastgezinnen. Er moeten eerst nog afspraken worden gemaakt tussen het ministerie van Justitie en Veiligheid, de gemeenten en de hulporganisaties.

De mensen die nu al wel Oekraïners in huis hebben, hebben dat geregeld via kleine, lokale organisaties of ze zijn zelf naar de Poolse grens gereden om daar Oekraïners op te pikken.

Waarom lukt het sommigen wel om snel Oekraïners bij mensen thuis onder te brengen en kost het Takecarebnb meer tijd? Zaal heeft begrip voor de kritiek. "Mensen die gewoon in de bus stappen, met voedselpakketten naar Polen gaan en met mensen terugkomen - superbelangrijk dat ze vandaag met een oplossing komen. Maar over drie weken is er ook nog een oplossing nodig. Ons proces is langzamer, maar wel uitgebreid en zorgvuldig. Zo kunnen we samen de eindstreep halen."