Marina Ovsyannikova, oud-medewerker van de Russische staatstelevisiezender Channel One, verscheen in beeld tijdens een journaaluitzending van haar voormalige werkgever. Ze doemde met een bord in haar handen op achter de nieuwspresentator. "Stop de oorlog. Geloof niet in propaganda. Ze liegen tegen je", luidde de tekst op het bord.

Haar actie wordt wereldwijd geprezen als heldendaad. Ovsyannikova kan namelijk een celstraf tot vijftien jaar krijgen. Dat komt door een nieuwe Russische wet die het verbiedt om 'valse informatie' over de oorlog te verspreiden. "Als je de invasie niet zoals het Kremlin een 'speciale operatie' noemt, dan ben je al snel in overtreding", aldus hoogleraar Van Koningsbrugge.

Zie ook |Russen in Nederland: 'Hij vroeg me schreeuwend of ik me niet schaamde'

Overtreders van de wet komen er meestal eerst met een boete van af. Zo kreeg een man uit de stad Pljos onlangs een boete van 30.000 roebel (200 euro) omdat hij minachtende teksten over het leger zou hebben geschreven.

Een man uit de stad Kostroma moest hetzelfde bedrag betalen omdat hij een poster bij zich had waarop stond dat de Russische invasie van Oekraïne een "speciale operatie is voor de belastingen".

"Het zijn boetes die wij in Nederland misschien niet heel hoog vinden", aldus Van Koningsbrugge. "Maar dat zijn ze voor de Russen wel: een gemiddeld maandinkomen is daar pak 'm beet 450 euro."

Demonstranten belanden mogelijk ook in werkkampen

Mensen die de wet meerdere keren overtreden, kunnen in de gevangenis belanden. Dat kunnen volgens Van Koningsbrugge reguliere gevangenissen zijn, maar ook werkkampen waar bijvoorbeeld de Russische Nadja Tolokonnikova van de band Pussy Riot opgesloten zat. In een boek beschrijft de 32-jarige zangeres dat ze daar werd mishandeld en onder barre omstandigheden politie-uniformen moest naaien. Ook oppositieleider Alexei Navalny zit momenteel een straf van 2,5 jaar uit in een strafkamp, dat hij vorig jaar omschreef als "een concentratiekamp".

"In Russische gevangenissen heerst een heel naar regime", aldus Van Koningsbrugge. "Je mag bijna niet naar buiten en je zit er met veel mensen in een kleine ruimte. Er is weinig toezicht, waardoor er van alles kan gebeuren. Mensen worden er afgeperst, geslagen en zelfs verkracht."

Zie ook |Dit merken de Russische burgers van de oorlog tegen Oekraïne

"Naarmate de verliezen duidelijker worden, bijvoorbeeld door lijkenzakken die terug naar Rusland gaan, is niet meer te ontkennen wat er aan de hand is. Over de Sovjet-Unie werd een soort informatiegordijn gezet, maar dat is nu minder mogelijk."

'Informatiemonopolie Russische media doorbroken'

Russen krijgen volgens de hoogleraar telefonisch of via chatapps als Telegram van familie en vrienden in bijvoorbeeld de Baltische staten of Oekraïne te horen wat daar op tv te zien is. "De informatiemonopolie van de Russische publieke omroep wordt daardoor doorbroken."

Het lot van Ovsyannikova is nog onduidelijk. Ze is volgens sommige media na het incident gearresteerd en overgebracht naar het politiebureau. Van Koningsbrugge verwacht niet dat Rusland coulanter is nu haar actie wereldwijd aandacht krijgt. "Laten we eerlijk zijn: als je burgerdoelen beschiet, dan maakt ook een presentatrice je weinig uit."