In meer dan zestig gemeenten zullen dit jaar roetveegpieten aanwezig zijn bij de sinterklaasintocht, blijkt uit onderzoek van NU.nl. Bij het overgrote merendeel van deze intochten is wél gekozen voor een poldermodel: daar lopen ook nog steeds traditionele pieten mee. Meer dan de helft van de gemeenten kiest alleen voor Zwarte (of bruine) Piet.

In totaal is van 240 van de 355 gemeenten de kleur van de pieten tijdens de intocht bekend bij de redactie.

De roetveegpiet wint duidelijk terrein. In 2017 liep de roetveegpiet nog in zeventien gemeenten mee, bleek uit onderzoek van het AD. Dit jaar is dat dus in meer dan zestig gemeenten het geval.

Meer dan de helft van de sinterklaascomités kiest dit jaar voor de traditionele zwarte of bruine piet. Dit is voornamelijk in de kleinere gemeenten, waar de vrijwilligers bang zijn om herkend te worden als de plaatselijke voetbaltrainer of buurvrouw. Ook zeggen veel van deze gemeenten aan dat de "discussie" bij hen helemaal niet speelt.

Met name de grote steden, zoals Rotterdam en Utrecht, volgen daarentegen de lijn die de NTR aanhoudt. De omroep zendt elk jaar het Sinterklaasjournaal en de landelijke intocht uit op televisie en doet dat dit jaar met enkel en alleen roetveegpieten.

Gemeenten volgen lijn van NTR

Opvallend genoeg volgen ook steden en dorpen in een aantal kleinere gemeenten deze lijn, zoals Assen, Bunnik, Heemstede en Voorschoten waar de zwarte piet niet meer te zien zal zijn. De voornaamste reden voor deze keuze is dat ze de lijn van de NTR willen volgen, omdat "het voor kinderen verwarrend is als ze op televisie iets anders zien dan in het echt".

"In Voorschoten heeft de gemeente hierover gesprekken gevoerd met het organiserend comité. Zij besloten vrijwel direct om alleen voor roetveegpieten te gaan", vertelt een woordvoerder van de gemeente. Maar niet overal in Nederland werd dit besluit zo makkelijk genomen.

Zo besloot het comité in Assen om de vrijwilligers niet meer traditioneel egaal bruin te schminken, maar de vrijwilligers roetvegen in het gezicht te geven. Hierdoor liepen de emoties onder de pieten hoog op en haakte een aantal mensen af, net als in Veenendaal. Omdat de roetveegpieten volgens de voorstanders van Zwarte Piet in Assen toch zwart genoeg bleken, keerde de rust terug rond de intocht in de Drentse hoofdstad.

Kwart van de gemeenten voert gesprekken met de comités

In tegenstelling tot Assen en Voorschoten, waar de comités zelf de keuze hebben gemaakt, kondigde de gemeente Middelburg, tot ongenoegen van het lokale comité aan dat dit jaar alleen roetveegpieten zouden meelopen bij de intocht. Nadat het comité zich terugtrok werden over en weer compromissen gesloten: dit jaar mogen er toch nog zwarte pieten meelopen.

Middelburg is echter wel een van de weinige gemeenten die voorwaarden stelt aan de kleur van de piet. Over het algemeen is er namelijk geen bemoeienis van de lokale politiek. Zo'n drie kwart van de ondervraagde gemeenten laat weten dat ze helemaal niet betrokken zijn bij de intocht. "In de gemeente verwelkomen de burgemeester en verschillende wethouders de Sint, maar meer ook niet", zeggen ze daarover.

In iets minder dan vijftig gemeentehuizen worden er wel gesprekken gevoerd met de comités, maar staat ze vrij zelf een keuze te maken. Een aantal gemeenten zegt wel dat ze de verenigingen stimuleren om veranderingen door te voeren. Zo heeft het college van burgemeester en wethouders in Groningen in de subsidievoorwaarden laten opnemen dat de organisatie rekening moet houden met de ontwikkelingen bij de NTR.

Deventer deed er half oktober nog een stapje bovenop. De gemeente maakte bekend dat het lokale comité zijn subsidie zou verliezen als niet een derde van de 150 pieten met roetvegen geschminkt zou worden. Dit viel niet in goede aarde en leidde tot protestacties van voorstanders van Zwarte Piet. Uiteindelijk gingen de partijen opnieuw met elkaar om de tafel, verviel de eis van de gemeente en zijn er over en weer compromissen gesloten. Wat voor pieten er op 30 november tijdens de intocht in Deventer te zien zijn wordt nu geheim gehouden.

Gemeenten volgen geleidelijk de lijn van de NTR

Ook de organisatie van de intocht in Breda houdt de kaken op elkaar. Een lokaal nieuwsmedium meldt echter dat hier alleen traditionele pieten meelopen met de intocht. Een eindje verderop in Brabant, in Tilburg en Den Bosch, doet de roetveegpiet wel voor het eerst zijn intrede.

Ook buiten de randstad lijkt de roetveegpiet dus in opkomst. In onder meer Berg en Dal, Culemborg, Enschede, Hoorn, Veenendaal, Wijchen en Zwolle zijn ze te zien bij de intocht. De verhouding ten opzichte van de traditionele piet verschilt wel per gemeente en varieert van enkele pieten tot driekwart van alle hulpen van Sinterklaas.

Daarnaast laten enkele van deze comités weten dat de vrijwilligers zelf mogen kiezen "hoe vaak" ze door de schoorsteen gaan. Zwarte Piet helemaal uitbannen is in deze gemeenten dit jaar dus nog een stap te ver, maar de mensen kunnen in ieder geval gaan wennen aan een ander beeld.

NU.nl heeft in eerste instantie een enquête naar alle gemeenten in Nederland gestuurd. Meer dan tweehonderd van hen reageerden. Veel van de woordvoerders lieten echter weten dat de organisatie in handen is van een lokaal comité of vereniging, waardoor ze geen antwoord konden geven op de vraag wat voor pieten er meedoen aan de intocht.

Het merendeel van deze organiserende partijen, ook van gemeenten die geen reactie gaven, hebben we benaderd. Daarnaast zijn enkele gegevens overgenomen van regionale en lokale media. Van gemeenten met meerdere kernen is degene met het grootste inwonersaantal benaderd. In een openbare spreadsheet is hiervan een overzicht te zien. Ook staat hier bij een aantal gemeenten meer informatie, zoals de verhouding roetveeg/traditionele piet of om welke kern het gaat.