AMSTERDAM – Lidstaten kunnen beslissingen over het noodfonds ESM niet blokkeren. Dit heeft EU-president Herman van Rompuy dinsdag gezegd in een toespraak richting het Europees Parlement.

Daarmee ging Van Rompuy in op berichten dat Finland mogelijk tegen gaat stemmen tegen de directe steun aan banken. Ook Nederland heeft kritiek op deze maatregel.

Op de eurotop van vorige week spraken Europese leiders af dat het permanente noodfonds noodlijdende banken van steun kan voorzien zodra er een toezichthouder is ingesteld. Dit wordt naar verwachting de Europese Centrale Bank (ECB).

Dit moet een dempend effect hebben op de steeds oplopende rentes op de staatsobligaties van met name Zuid-Europese landen als Spanje en Italie. "Een doorbraak", zo stelde Van Rompuy dinsdag nog eens (audio).

Respecteren

Volgens hem moeten alle lidstaten van de Europese Unie de beslissingen die vorige week in Brussel zijn genomen respecteren. Ook bevestigde hij nog eens dat voor de maatregel geen verdragswijziging nodig is.

Finland liet maandag weten het toch geen goed idee te vinden dat het ESM voor de eurozone staatspapier van eurolanden opkoopt.

Nederland

Het land stelde in dit standpunt samen op te trekken met Nederland. Een woordvoerder van het ministerie van financiën sprak dit maandag tegenover NU.nl echter tegen. Wel werd gewezen op kritische uitspraken van premier Mark Rutte hierover.

Die stelde tijdens een persconferentie op de top dat het opkopen van staatsleningen door het ESM alleen bij een unaniem besluit en tegen strenge voorwaarden mogelijk is. Hij liet weten er zelf niets in te zien omdat het een geldverslindend wapen is.

Noodprocedure

Volgens Van Rompuy kunnen afzonderlijke lidstaten een dergelijke beslissing echter niet blokkeren.

Dit klopt: alhoewel besluiten over het ESM unaniem moeten worden aangenomen is bij een zogenaamde noodprocedure slechts een meerderheid van 85 procent van de stemmen vereist en is een tegenstem van Nederland niet doorslaggevend voor het toewijzen van de steun.

Tot een noodprocedure wordt overgegaan als de Europese Commissie en de ECB vinden dat een besluit tot steunverlening vereist is 'in verband met de economische en financiële houdbaarheid van de eurozone'. In dat geval is dus een instemming van een meerderheid van de lidstaten vereist, en geen unanimiteit.

Essentieel

Op die manier kan "in acute noodsituaties op een snelle manier een lening verstrekt worden" zo schreef minister Jan Kees de Jager in februari nog aan de Tweede Kamer.

De Nederlandse regering stelde destijds het instellen van de noodprocedure essentieel te vinden om de effectiviteit van het noodfonds te waarborgen. Tegenover RTLZ zei De Jager dinsdag dat 'het niet de bedoeling is dat er altijd een noodprocedure geldt'.

Ook stelde hij dat het besluit over de bankenunie tijdens de afgelopen EU-top onverwacht was, omdat hier nog volop discussie tussen de EU-landen over werd gevoerd. "We wisten niet, ik denk de premier ook niet, dat dit besluit nu al zou vallen’’, aldus De Jager.

Felle kritiek

Tijdens het debat in het Europees Parlement werd felle kritiek geuit op de uitspraken uit Finland en Nederland. De leider van de sociaaldemocratische fractie in het Europees Parlement (EP), de Oostenrijker Hannes Swoboda, stelde het 'een schandaal' te vinden.

"Heeft u geslapen? Heeft u het niet begrepen?'', aldus de sociaaldemocraat over de Finse en Nederlandse regeringsleiders.

Ook de president van de Europese Commissie, Jose Manuel Barroso, stelde zich tijdens het debat zeer kritisch op (bekijk). Volgens hem moeten de Europese politici in eigen land hetzelfde verkondigen als in Brussel. Hij hekelt 'de sfeer na de EU-top waar sommigen een overwinning op anderen claimden'.

Vijf vragen noodfonds

Belangrijkste afspraken EU-top