AMSTERDAM – Nederland staat economisch gezien op een kruispunt. "We hebben nu al een aantal jaar een enorme verlamming in het economisch beleid."

Dit meent Lex Hoogduin, voormalig centraal bankier bij De Nederlandsche Bank en hoogleraar monetaire economie in een interview met NU.nl.

U mengt zich duidelijk in het politieke debat over de schuldencrisis. Waarom?

"Het is niet goed dat men in Nederland probeert de discussie over Europa te ontlopen. Terwijl dit het thema van het moment is. Ik zie nu al twee jaar het voortmodderscenario. De acute problemen worden aangepakt, maar er ligt niet echt een strategie."

"Terwijl we in Nederland nu juist op een kruispunt staan. Er is al een aantal jaren een enorme verlamming in het economisch beleid. De eurocrisis speelt daarin mee, maar het besluitvormingsmodel is ook niet meer wat het geweest is."

"In de jaren ‘80 werkte het poldermodel nog, maar nu zijn een aantal instituties flink verouderd. De vakbeweging worstelt met zichzelf, de SER werkt in feite niet. Die heb ik tijdens de schuldencrisis nog helemaal niet gehoord."

Wat moet er dan gebeuren?

"We moeten begroting op orde brengen en in de pensioensector, woningmarkt en arbeidsmarkt moeten cruciale beslissingen worden genomen. Maar we zitten in een politiek klimaat waar niemand met elkaar eens kan worden."

"Wat heeft het kabinet Rutte nou eigenlijk voor maatregelen kunnen nemen? Dat is heel beperkt. De verkiezingsuitslag maakt het ook moeilijk om met elkaar tot beleid te komen dat samenhangt. Daarom was ik ook zo blij met het Kunduz-akkoord, omdat een grote groep partijen eindelijk bijeen kwam."

U heeft veel kritiek op het optreden van Mark Rutte

“Ik vind het onbegrijpelijk dat hij midden in de grootste economische crisis sinds de jaren ’30 zegt: 'ik heb geen behoefte aan een discussie over de toekomst', als reactie op Merkel’s oproep voor een politieke unie in Europa. Hoe dit gaat aflopen is zo bepalend voor Nederland, dan kan je toch niet net gaan doen alsof het er is niet is? Het is niet de constructieve rol waarmee je opkomt voor je eigen belang."

"Het geeft ook ruimte aan degenen die zonder goed na te denken dingen zeggen als: laten we de gulden herinvoeren of uit de EU stappen. De PVV maakt er een groot thema aan, de partijen die voor de euro zijn, gaan de discussie niet of onvoldoende aan. Dat vind ik niet goed."

"Ik herinner me de oliecrisis, die was qua omvang veel minder bedreigend dan nu. Toen kwam toenmalig premier Den Uyl op televisie om uit te leggen: het wordt niet meer wat het geweest is, maar dit is wat we gaan doen om het aan te pakken."

Ontbreekt het Rutte aan visie denkt u?

"Het probleem van Rutte is dat zijn eigen partij hierover niet op 1 lijn zit, er is binnen de partij veel scepsis over Europa. Terwijl in de komende verkiezingstijd het van alle partijen het spannendste is wat de VVD wil met Europa en de euro."

"Maar je weet bij de VVD niet duidelijk waar je aan toe bent wat dit betreft. Zo roept Bolkenstein dat de Grieken uit de EU moeten. Dat is niet wat Rutte vindt."

"Stel het is september en Rutte wordt weer premier. Dan komen er in december voorstellen van Van Rompuy dat verregaande stappen voor integratie nodig zijn. Dan heb je de kiezers voorgehouden dat het allemaal niet aan de orde is, maar dan wordt er toch soevereiniteit aan Brussel overgedragen. Het kan toch niet zijn dat deze keuzes worden weggemoffeld tijdens de verkiezingen. Wat heb je dan gedaan met het draagvlak voor Europa?"

"Het is juist in het belang van Nederland om verdere integratiestappen te zetten om de schuldencrisis op te kunnen lossen. Maar dat moet de kiezer wel uitgelegd worden."

Vreest u voor de toekomst van de Nederlandse banken?

"Om die vraag te beantwoorden moet je terug naar de vraag waarom de eurocrisis is ontstaan. Niet omdat bij ons de schulden groter zijn dan in het Verenigd Koninkrijk, Japan of de Verenigde Staten."

"Het komt omdat wij een probleem hebben met het besturen van de euro. Op zichzelf is de constructie van de EMU prima, maar spelregels die daarbij horen zijn niet gehandhaafd."

"We moeten nu op een redelijke manier kijken hoe de rekening verdeeld wordt."

Wat denkt u dat er moet gebeuren?

"Ik pleit voor de centralisatie van het toezicht waarbij we een schuldenfonds creëren dat alle schuld boven zestig procent centraal financiert door de tijdelijke uitgifte van eurobonds."

"Men is onzeker over banken omdat ze veel staatsleningen in handen hebben. Als je het overheidspapierprobleem via het fonds oplost, dan los je ook een groot deel van het bancaire probleem op."

"Dat moet dan wel op basis van een programma dat die schuld ook echt wordt afgelost. En in later stadium moet er een Europese minister van financiën komen die verantwoordelijk is voor de handhaving en daar nog verdergaande bevoegdheden voor heeft dan eurocommissaris Olli Rehn en die verantwoording moet afleggen aan een versterkt Europees Parlement."

U pleit dus voor verdere Europese integratie.

"Het is een verregaande stap, maar het is wel ver weg van een Europese superstaat. Ik zou ook zeggen: geef de opdracht aan de Europese Commissie om elders 20 procent te saneren, om daarmee ook het signaal te geven dat je geen superstaat wil."

“Maar we moeten de situatie herstellen die ontspoord was omdat we ons niet aan de regels hielden. Aan het einde van het proces zijn we van de eurobonds af, want dan is alle schuld afgelost. En dan is iedereen over 20 tot 25 jaar keurig op 60 procent met z’n schuldquotum en zijn we terug in de situatie zoals die in het Verdrag van Maastricht is voorzien."

"Natuurlijk neem je een zeker risico omdat je garant staat voor de schuld van andere landen, maar het andere scenario is dat je uit elkaar valt waarbij we geen idee hebben waar we uitkomen."

"Ik wil niet paniekzaaien, maar ik ben bang voor instabiliteit en chaos als we dit niet weten op te lossen."

Wat zijn de risico’s die Nederland in uw oplossing neemt dan precies?

"Het enige risico dat je als Nederland loopt is dat je met z’n allen garant staat voor het hele fonds. Daarom moet je ook maximaal afdwingen dat landen zich aan de regels houden, met een minister van financiën."

Ook ligt er een risico dat de rente op de eurobonds waarschijnlijk hoger is dan de rente die minister de Jager nu voor de Nederlandse staatsleningen hoeft te te betalen. Maar dat kost ons op de top 1 tot 1,5 miljard."

"Het centraliseren van bankentoezicht is voor Nederland alleen maar voordeel, want we hebben retalief grote financiële sector. "