Het zwaarste seizoen uit haar schaatscarrière dwong Esmee Visser (25) om te accepteren dat ze zichzelf in de weg zat en moest veranderen om kans te houden op een tweede olympische titel op de 5 kilometer. "Mentale problemen in de topsport zouden geen taboe moeten zijn."

De gouden medaille ligt pas een half jaar pontificaal in de woonkamer van haar huis in Heerenveen. "Ik had hem ergens buiten het zicht neergelegd, maar nu zie ik hem als ik op de bank zit", zegt Visser in gesprek met NU.nl.

Natuurlijk genoot de Zuid-Hollandse op 16 februari 2018 van haar totaal onverwachte titel bij de Olympische Spelen van Pyeongchang. Maar een dag later dacht ze alweer aan de volgende training, het volgende doel.

"Ik vond dat ik niet bezig mocht zijn met het verleden, met een momentopname dat ik de beste was", aldus Visser. "Het voelde egoïstisch om mezelf op te hemelen, om te zeggen: kijk, dat heb ík gepresteerd. Ik ben wat dat betreft misschien geen modeltopsporter, ik denk altijd eerst aan anderen. En daardoor dacht ik niet genoeg aan mezelf."

Inmiddels onderkent de rijdster van Team IKO dat ze vaker aan zichzelf moet denken als ze het maximale uit haar loopbaan wil halen. "Ja", zegt Visser met een zucht. "Ik ben in gaan zien dat deze karaktereigenschap me heeft tegenwerkt in het schaatsen, dus dan zou het een beetje dom zijn om er niets aan te doen."

"Het voelt nog steeds wat ongemakkelijk, maar ik mag nu van mezelf zeggen dat ik een goede schaatser ben. Dat het een feit is dat ik in het verleden goede prestaties heb neergezet en dat ik daar openlijk trots op mag zijn. Ergens is het wel grappig dat ik al bijna vier jaar olympisch kampioen ben, maar dat ik me pas een half jaar echt olympisch kampioen vóél."

Esmee Visser viert haar verrassende olympische titel in 2018 met haar toenmalige coach Remmelt Eldering.

Esmee Visser viert haar verrassende olympische titel in 2018 met haar toenmalige coach Remmelt Eldering.
Esmee Visser viert haar verrassende olympische titel in 2018 met haar toenmalige coach Remmelt Eldering.
Foto: Pro Shots

'Vorig seizoen had ik vaak het gevoel dat ik faalde'

Soms zou Visser willen dat er een handboek was voor een "omgekeerde carrière" zoals die van haar. De eerste mondiale medaille die ze won, was meteen de mooiste van allemaal. Niemand kon haar voorbereiden op hoe ze daarna verder moest.

Visser probeerde te bewijzen dat ze niet voor niets olympisch kampioene was geworden door te doen wat ze altijd gedaan had: hard trainen, ook als haar lichaam - of coach - haar vertelde dat ze het wat rustiger aan moest doen. In de aanloop naar vorig seizoen knapte de boog: door een vorm van overbelasting, die ze zelf overreaching noemt, schaatste ze in de winter voor haar gevoel achteruit. En moest ze bij alle grote wedstrijden toekijken.

De slechte resultaten versterkten de worsteling die Visser al langer had. "In mijn hoofd maak ik de dalen die ik meemaak altijd extra groot", zegt ze. "Vorig seizoen zat ik vaak op de bank met het gevoel dat ik faalde."

“Ik kende mijn lichaam eigenlijk niet.”

Jij bent een denker. Is dat soms vervelend als topsporter?

"Ja. Als persoon ben ik blij dat ik een goed stel hersenen heb en over dingen kan nadenken. Maar op het ijs zou ik mijn hersenen soms wel willen uitschakelen."

Daar is alleen geen knopje voor.

"Ik zal het nooit écht kunnen veranderen. Maar ik heb het afgelopen jaar wel meer de focus gelegd op het trainen van mijn hoofd, nadat ik het verleden alleen fysieke training als training zag."

Hoe train je je hoofd?

"Eerst moest ik mezelf leren kennen. Ik kende mijn lichaam eigenlijk helemaal niet voordat ik te maken kreeg met overreaching, dus ik moest uitvinden hoe mijn lichaam werkt en hoe mijn hoofd daarmee omgaat. Daar is natuurlijk een samenhang tussen, dat zijn niet twee losse dingen."

"Ik praat hierover met een psycholoog. Tegen mijn trainers ben ik heel open over mijn gevoelens. En ik heb ook heel veel verhalen van andere topsporters gehoord en gelezen."

Heb je zelf contact gezocht met topsporters die iets vergelijkbaars hebben meegemaakt?

"Met sommigen wel, anderen kwamen na het horen van mijn verhaal uit zichzelf naar mij toe. Het helpt om de verhalen van anderen te horen, met elkaar te sparren en daar voor mezelf de goede dingetjes uit te halen."

"Maar het blijft een speurtocht, ik ben er nog niet. De ene week kan ik een geluksmomentje hebben als ik merk dat ik weer progressie boek, maar een week later kan er ook opeens weer een nieuwe struggle in mijn hoofd zijn."

Esmee Visser en haar coach Martin ten Hove balen na haar derde plek op de 5 kilometer bij het WK-kwalificatietoernooi van vorig seizoen.

Esmee Visser en haar coach Martin ten Hove balen na haar derde plek op de 5 kilometer bij het WK-kwalificatietoernooi van vorig seizoen.
Esmee Visser en haar coach Martin ten Hove balen na haar derde plek op de 5 kilometer bij het WK-kwalificatietoernooi van vorig seizoen.
Foto: Pro Shots

'Ik wil laten zien hoe je uit een dal kan klimmen'

Visser is altijd open geweest over wat ze voelt. "Daarom heb ik nooit getwijfeld of ik publiekelijk zou moeten vertellen over wat ik het afgelopen jaar heb meegemaakt. In mijn omgeving zijn er wel mensen die zeggen: zou je dat nu wel doen? Maar ik vind het belangrijk om hier open over te zijn."

"Mentale problemen in de topsport zouden geen taboe moeten zijn. Het hoort erbij, wij zijn ook gewoon mensen. Ik wil mensen laten zien hoe het echt werkt, wat voor moeilijkheden bij een topsportcarrière komen kijken. Maar ook hoe je uit een dal kan klimmen."

Want hoewel Visser komend weekend bij de NK afstanden in Thialf nog geen topprestaties van zichzelf verwacht, is ze er op basis van de stijgende lijn in de afgelopen maanden van overtuigd dat ze wat moois kan laten zien in het olympische seizoen.

"Maar deze keer hoef ik geen goud te winnen op de Spelen om er een mooi verhaal van te maken. Het afgelopen jaar was zó zwaar, dat ik het al knap vind wat ik allemaal overwonnen heb."

Schaatsseizoen 2021/2022

  • 29-31 oktober: NK afstanden (Heerenveen)
  • 12-14 november: Wereldbeker 1 (Tomaszów Mazowiecki)
  • 19-21 november: Wereldbeker 2 (Stavanger)
  • 3-5 december: Wereldbeker 3 (Salt Lake City)
  • 10-12 december: Wereldbeker 4 (Calgary) 
  • 26-30 december: Olympisch kwalificatietoernooi (Heerenveen)
  • 7-9 januari: EK afstanden (Heerenveen)
  • 22-23 januari: NK allround en sprint (Heerenveen)
  • 4-20 februari: Olympische Spelen (Peking)
  • 3-6 maart: WK allround en sprint (Hamar)
  • 12-13 maart: Wereldbekerfinale (Heerenveen)