Zo ontstaat vliegangst: 'Het is altijd gekoppeld aan andere angsten'

Het vakantieseizoen is in aantocht, maar niet iedereen stapt even gemakkelijk in het vliegtuig. Hoe ontstaat vliegangst, en wat kun je doen zodat reizen weer leuk wordt? NU.nl vraagt het aan experts.

"Vliegangst is altijd gekoppeld aan andere angsten", vertelt Teije Koopmans, klinisch psycholoog en psychotherapeut bij stichting VALK. Hij helpt mensen van hun vliegangst af te komen. 

"Vliegangst op zichzelf bestaat niet. Er zijn zo veel onderliggende andere angsten die het kunnen veroorzaken." Dit kan bijvoorbeeld een angst zijn om controle te verliezen of een vrees voor afgesloten ruimtes.

"Er ligt bijna altijd een diepere laag onder. Je moet dus datgene aanpakken wat die angst veroorzaakt. Daarna kun je pas van je vliegangst afkomen."

Een op de drie

Het is een veelvoorkomende angst: een op de drie Nederlanders vindt het eng om het vliegtuig in te stappen, blijkt uit cijfers van Stichting Valk. Een derde van deze groep vliegt alleen als het echt niet ander kan, de rest heeft de ernstigste vorm van vliegangst en vliegt nooit.

Een andere angst of nare herinnering zorgt voor vliegvrees, legt Koopmans uit. "Het kan getriggerd worden door een nare ervaring met vliegen, of een negatieve ervaring in een lift of andere, kleine afgesloten ruimte. Dat spreidt zich dan uit naar een algehele angst om zich in een afgesloten ruimte te begeven, zoals een vliegtuig."

Angstcoach Mike Hoffmeister noemt vliegangst zonde. "Het genieten van je vrijheid is een van de belangrijkste dingen in ons leven. Avonturen en reizen zouden gewoon bij een leven moeten horen."

Eng idee

Het is mogelijk om van vliegangst af te komen, zeggen beide experts. Dat kan met therapie en coaching, maar bij een minder ernstige vorm van vliegangst kun je zelf al een hoop bereiken.

"Laat jezelf voorlichten", zegt Hoffmeister. "Vliegen is absoluut niet gevaarlijk. Er gebeuren weinig ongelukken. Bij wijze van spreken ben je in het vliegtuig zelf veiliger dan op de weg er naartoe."

Veel mensen met vliegangst vinden het volgens de angstcoach een eng idee dat zij door de lucht vliegen en daar de controle kwijt zijn. "En als het toestel dan naar beneden stort, is het gelijk voorbij. Dit gebeurt natuurlijk maar zelden. En áls het gebeurt, krijgt het ontzettend veel media-aandacht waardoor mensen het niet snel vergeten", meent Hoffmeister.

"En door alle spanning die een vliegreis met zich meebrengt - op tijd op het vliegveld zijn, je paspoort niet vergeten en andere belangrijke zaken - spelen dit soort angstige gedachten nog sneller op."

Droge mond

Door die gedachten treedt het stresssysteem in werking, legt Koopmans uit. "Dat systeem is je overlevingsmechanisme, dat ook in werking wordt gezet wanneer je echt in gevaar bent. Je lichaam maakt geen onderscheid meer tussen fantasie en werkelijkheid. Je krijgt een droge mond, je ademhaling wordt sneller, je krijgt pijn in je buik en kramp in je nek: allemaal omdat je lichaam zich klaarmaakt om te vluchten. Dit komt allemaal door je spieren (onwillekeurig) aan te spannen, als gevolg van activatie van het stresssysteem."

Mensen met vliegangst doen er volgens Hoffmeister daarom goed aan om zichzelf voor te laten lichten. "Google hoe een vliegtuig werkt en hoe het kan vliegen. Dan snap je beter dat het absoluut niet gevaarlijk is. Vind je turbulentie juist eng? Zoek dan op wat dit precies inhoudt. Voor veel mensen is dit al voldoende om met een zekerder gevoel het vliegtuig in te stappen."

Vermijd voor de vlucht ook suiker- en cafeïnehoudende producten, adviseert hij. "Drink geen Red Bull of koffie en eet geen kilo's chocola. Je hartslag is door de stress al verhoogd en door deze producten wordt dat alleen maar sterker."

Goed ademhalen

Personen die gedurende de vlucht veel spanning ervaren, hebben volgens Koopmans baat bij ademhalingsoefeningen. "Het stresssysteem van een mens kan aan of uit staan. Het mooie is dat je met ademhaling invloed hebt op de activatie van je stresssysteem." Dat doe je door rustig en diep adem te halen. "Het brengt je direct tot rust. Door je ademhaling aan te passen, geef je een seintje aan je lichaam dat je de controle hebt over je lijf."

Daarbij moet je bij jezelf nagaan waar je op focust, legt Hoffmeister uit. "Ga bij jezelf na wat je op dit moment denkt  en geef jezelf hier eerlijk antwoord op. Het antwoord daarop is: ik ben aan het vliegen, maar verder is alles oké. Ik ben veilig.''

Daarnaast kun je ook het vliegpersoneel om hulp vragen. "Informeer hen over je angst. Dan kunnen ze je informeren over de vlucht en af en toe bij je langskomen om te vragen hoe het gaat."

“Eet wat, drink wat, doe een spelletje, kijk Netflix." ”
Angstcoach Mike Hoffmeister

Afleiding is daarnaast altijd een goede tijdelijke oplossing, stelt Hoffmeister. "Probeer jezelf precies zo te gedragen als je bijvoorbeeld thuis doet of in de trein. Voer een gesprek met je reisgenoot. In een gesprek kunnen gedachten niet zo snel gaan als wanneer je als een zombie voor jezelf uitstaart en je je angst alleen maar groter maakt. Eet wat, drink wat, doe een spelletje, kijk Netflix."

En eigenlijk is de beste remedie tegen vliegangst gewoon in dat vliegtuig te blijven stappen, stellen beide experts. "Als je vliegen blijft vermijden, wordt het moeilijker en moeilijker", zegt Hoffmeister. "Maar over het vliegen denken, is vaak moeilijker dan het echt doen. Bij onze trainingen geven we ook altijd het advies om zo snel mogelijk nog een keer te vliegen, wanneer je er beter mee om kunt gaan. Ontwikkel jezelf, ga het dan doen en zie dat het helpt."

"Je moet beseffen dat als je keer op keer op een goede manier ingrijpt, je stressreactie steeds minder heftig wordt", voegt Koopmans toe. "De negatieve lading wordt minder en verdwijnt op een gegeven moment zelfs."

En wie weet word je dan nog een echte vliegliefhebber. "Er zijn meerdere mensen die na hun vliegangst zelfs hun vliegbrevet hebben gehaald."

Lees meer over:

NUlifestyle op Facebook

NUlifestyle op Facebook
Een selectie van het laatste lifestyle-nieuws in uw tijdlijn?

Volg ons op Twitter

Mail de redactie

Mail de redactie
Vragen, opmerkingen of tips voor de lifestyle-redactie van NU.nl? Mail: lifestyle@nu.nl 

Dagelijkse nieuwsbrief

Dagelijkse nieuwsbrief
Elke ochtend rond 6.00 uur weten wat het nieuws wordt?
Tip de redactie