Leven en dood in het getto van Warschau tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt in deze roman bekeken vanuit de ogen van een jongen die met zijn familie wordt gedwongen naar de Poolse hoofdstad te verhuizen. 

BEOORDELING

Dan hebben we de negenjarige Aron al leren kennen als een eigenzinnig joch dat weinig van school moet hebben en over een forse dosis galgenhumor beschikt.

Zijn vader heeft geen al te hoge pet op van zijn zoon, en Aron spreekt hem eigenlijk niet tegen.

Met een ijzersterk beeldende stijl beschrijft Shepard hoe de Joden zich staande proberen te houden in een omgeving die steeds meer beperkingen kent.

Werken wordt moeilijker, handelen wordt moeilijker, eten op tafel krijgen een ware opgave. Iedereen is de hele dag koortsachtig bezig met overleven, en Aron, die zich bij een groep jonge gettokinderen heeft aangesloten, leert gaandeweg dat het leven dat hij kende voorgoed voorbij is.

Honger

Hij is altijd op straat en neemt alles waar, en de dingen die hij zelf niet kan duiden, begrijpt de lezer des te beter. En het bestaan in het getto wordt van kwaad tot erger. Honger, ziektes, luizen, razzia’s, deportaties, sterftecijfers die door het plafond gaan.

Er is geen tijd voor rouw, steeds rustelozer jaagt iedereen die kan lopen op een kansje ergens een aardappel te vinden of probeert uit de handen van de Gestapo te blijven. Het ergste is dat in de troosteloze situatie de grenzen van de ethiek worden opgerekt. De Joodse nesjomme wordt geweld aangedaan in de bittere strijd om te overleven.

Zwarte humor

Uiteindelijk belandt Aron in een tehuis, waar het laatste restje zwarte humor uit hem wordt geperst. Het joch geeft het op. Hij heeft dingen meegemaakt die kinderen nooit zouden mogen zien, en in een hartverscheurende slotpassage -  rijen met kinderen op weg naar de treinen met eindbestemming Treblinka - bukt de moedig volhardende leider van het tehuis, Korczak, zich over Aron heen om hem de laatste woorden toe te spreken.

“Het kind heeft recht op respect. Het kind heeft het recht zich te ontwikkelen. Het kind heeft het recht om te leven.” En dan is het op. Ware woorden, maar in de nachtmerrie van Warschau worden ze geweld aangedaan.

Shepard baseerde deze magistrale roman op waar gebeurde verhalen en bestaande personen. In het korte nawoord schrijft hij dat Korczak met een paar weeskinderen nog ergens in Polen zou zijn gesignaleerd, maar waarschijnlijker is dat geen van hen het heeft gered - dat is een historische tragedie die in steen staat gebeiteld. 

Het boek van Aron is verschenen bij uitgeverij De Bezige Bij, in een vertalingvan  Ko Kooma.