De indrukwekkende vervolgfilm The Act of Killing zorgt opnieuw voor kippenvel.

BEOORDELING

De vorige film van Joshua Oppenheimer viel veelvuldig in de prijzen en was genomineerd voor een Oscar. The Act of Killing was een van de beste documentaires van 2012.

Het was ook een onthutsende film, want Oppenheimer liet de geschiedenis van de massamoord op 1 miljoen mensen (Indonesië,1965-1966) vertellen… door de daders.

De voormalige leden van de Indonesische doodseskaders deden in die film lachend voor hoe ze destijds vakbondsleden, landloze boeren en intellectuelen vermoordden. De verrassende combinatie van reconstructie, opschepperij en gruwelijke details zorgde voor een ontluisterende filmervaring. The Look of Silence werd vrijwel tegelijkertijd opgenomen.

'Dat wil je niet weten'

In The Look of Silence volgen we niet de daders, maar de slachtoffers van toen. Hoofdpersoon Adi weet dat zijn broer Ramli destijds is vermoord, nog voor zijn eigen geboorte, bij de slangenrivier. Hij vraagt zijn stokoude ouders naar de gebeurtenissen en gaat de confrontatie aan met de vroegere leden van de doodseskaders.

Excuses krijgt hij zelden. "Slechte mensen mag je aan stukken hakken", beweert één van de moordenaars. We horen wel veel uitvluchten, bloederige herinneringen en dreigementen. "Wat zou je toen gedaan hebben met mensen zoals ik?", vraagt de kritische Adi aan één van de militaire leiders. "Dat wil je niet weten", is het ijskoude antwoord.

Nieuwe bril

Hier is moed voor nodig. Adi gebruikt tijdens de interviews zijn echte naam niet en wil ook niet vertellen waar hij vandaan komt. Ruim driekwart van de filmtechnici staat anoniem op de aftiteling. Het is nog te gevaarlijk om dit soort vragen te stellen in Indonesië. "Je wilt toch niet dat het opnieuw gebeurt?", sist één van de daders Adi toe. Brrr.

Adri is optometrist. Hij spreekt iedereen terwijl hij ondertussen hun ogen opmeet of ze een nieuwe bril laat passen. Dat is een mooie, symbolische vondst. Veel Indonesiërs zien de massamoord nog steeds als een destijds noodzakelijke schoonmaakactie tegen 'de communisten'. Adi en Oppenheimer proberen die blik op de geschiedenis te veranderen.

Herinneringen

The Look of Silence heeft een iets minder originele vorm dan The Act of Killing. De afwezigheid van humor (want grappig was de vorige film vreemd genoeg óók) maakt de aanloop een beetje stroef, maar ook hier geldt: wanneer de bioscooplichten uiteindelijk weer aangaan ben je nog altijd diep onder de indruk.

Adi is een uitstekende interviewer. Hij schuwt geen enkele vraag, maar hij beschuldigt niet. Hij probeert heel kalm de waarheid te achterhalen. Oppenheimer laat de camera vaak doordraaien tot ver ná het interview. Je ziet de herinneringen bovenkomen. Dader en slachtoffer delen even een verbijsterde stilte.

Te zien in 13 zalen