Op 20 maart is het zover: Nederlanders mogen naar de stembus om hun keuze voor de leden van de Provinciale Staten en de waterschappen te maken. In aanloop naar de verkiezingen maakt NU.nl een serie verhalen over de rol van waterschappen en de provincie in ons dagelijks leven, met vandaag: hoe Groningen Airport Eelde maar niet winstgevend wordt.

Eén vlucht naar het Deense Kopenhagen en één naar Londen; dat is het totale aantal vluchten dat dinsdag vanaf Groningen Airport Eelde vertrekt. Op andere dagen in het winterseizoen zijn dat er door vluchten naar zonbestemmingen één of twee meer, en in de zomer kan naar nog wat extra vakantiebestemmingen in Zuid-Europa worden gevlogen. Maar meer dan vijf lijnvluchten per dag vertrekken er nooit vanaf Eelde.

Door het kleine aantal vluchten is het voor Groningen Airport Eelde moeilijk om het hoofd financieel boven water te houden. In 2017 werd weliswaar een winst van bijna 300.000 euro behaald, de jaren ervoor lag het verlies tussen een half miljoen euro en ruim 2 miljoen euro. Cijfers van vorig jaar kan het vliegveld nog niet naar buiten brengen, maar de verwachting is dat het vliegveld in 2018 en 2019 opnieuw geen zwarte cijfers kan schrijven.

De verliezen werden gedekt door de aandeelhouders. Sinds begin deze eeuw zijn dat de provincie Groningen (30 procent), de provincie Drenthe (30 procent) en de gemeenten Groningen (26 procent), Assen (10 procent) en Tynaarlo (4 procent). Voorafgaand aan de Provinciale Statenverkiezingen twijfelen meerdere partijen of ze nog wel in de luchthaven moeten investeren zolang er geen zicht op winst is. Partijen als GroenLinks en de Partij voor de Dieren willen überhaupt niet meer dat er gevlogen wordt vanaf Groningen Airport Eelde, vanwege de CO2-uitstoot die vliegtuigen veroorzaken. GroenLinks ziet liever dat er wordt geïnvesteerd in een snellere treinverbinding tussen de Randstad en het noorden.

'Vliegveld geeft regio smoel'

Volgens Wijnand Veeneman, mobiliteitsonderzoeker van de TU Delft, investeren provincies geld in grote projecten als een vliegveld omdat die "de regio smoel geven". "Regiobestuurders geven om dit soort regio-identificerende projecten. Denk aan voetbalclubs; daar participeren overheden ook vaak in, ook al zorgen die voor grote verliezen."

Het lokken van bedrijven naar het noorden kan voor de aandeelhouders ook reden zijn om zo veel in Groningen Airport Eelde te investeren, weet Heinrich Winter, hoogleraar bestuurskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). "Dat bedrijf hoeft dan niet eens veel gebruik te gaan maken van het vliegveld, maar dan nog kan het voor zo'n bedrijf een bijna niet te meten voordeel hebben om zich in de buurt van een luchthaven te vestigen."

In de afgelopen jaren probeerde het vliegveld bedrijven op allerlei manieren naar het vliegveld te lokken, om de economie een stimulans te geven en de werkgelegenheid in het noorden te vergroten. De start- en landingsbaan werd in 2013 verlengd, waardoor grotere toestellen - waarmee naar verdere bestemmingen kan worden gevlogen - op de luchthaven kunnen komen. Toen de baan nog niet verlengd was, konden toestellen maar een beperkte hoeveelheid brandstof meenemen, waardoor vluchten van langer dan twee uur niet mogelijk waren zonder tussenstop.

Daarnaast verbonden verschillende luchtvaartmaatschappijen zich aan Eelde om naar Kopenhagen en München te kunnen vliegen. Het idee van de luchthaven was dat reizigers in Kopenhagen en München konden overstappen op andere internationale vluchten.

Bepaal jouw voorkeur met onze stemhulp

Aantal passagiers moet doorgroeien naar 600.000 in 2026

Maar omdat de vluchten naar die bestemmingen geen winst opleverden, besloot de Estse luchtvaartmaatschappij Nordica in december vorig jaar het verblijf op Groningen Airport Eelde op te zeggen. Sinds 4 maart is Kopenhagen weer bereikbaar vanaf Eelde, doordat het Nederlandse AIS Airlines nu dagelijks naar Kopenhagen vliegt. Voor de vluchten naar München is nog geen nieuwe maatschappij gevonden.

Het aantal passagiers ligt al jaren rond de 200.000, al steeg dat in 2018 naar ruim 240.000. Maar dat aantal blijft nog ver achter op het aantal dat in 2013 in de toekomstvisie van de luchthaven werd genoemd. Destijds schetste de directie van Groningen Airport Eelde dat in 2017 300.000 passagiers gebruik moesten gaan maken van het vliegveld en dat dat aantal moest doorgroeien naar 600.000 passagiers in 2023.

Met ruim 227.000 passagiers in 2017 kwam Eelde niet in de buurt van het gestelde doel van 300.000. Het ziet er daarnaast niet naar uit dat het aantal reizigers in een paar jaar tijd ineens naar 600.000 stijgt. Om Groningen Airport Eelde de komende jaren een impuls te geven, besloten de aandeelhouders in 2017 in tien jaar tijd 46 miljoen euro te investeren in het vliegveld.

Een verlengde startbaan moest het vliegveld aantrekkelijker maken voor luchtvaartmaatschappijen. (Foto: Hollandse Hoogte)

'Prognoses niet heel realistisch'

Volgens Rogier Lieshout, luchtvaarteconoom van SEO Economisch Onderzoek, heeft de luchthaven heel hoge ambities, maar zijn de prognoses "niet heel realistisch".

"Op dit moment zijn alle omstandigheden gunstig om Groningen Airport Eelde te laten groeien en winst te laten maken. De economie groeit, de olieprijs is laag en Schiphol zit aan de limiet van het aantal vliegbewegingen. Je zou kunnen denken: dit is het moment. Maar als het zelfs nu niet lukt, wanneer gaat het dan wel lukken?", vraagt Lieshout zich hardop af.

“Als het zelfs nu niet lukt, wanneer gaat het dan wel lukken?”
Rogier Lieshout, luchtvaarteconoom SEO

Dat lijken de aandeelhouders zich ook steeds meer af te vragen. De gemeenteraad van Groningen ging niet akkoord met een aandeel van 12 miljoen euro in de investering van in totaal 46 miljoen euro. Groningen Airport Eelde moest het maar met de helft doen, vond de raad.

Het zorgde voor een felle discussie bij de vijf aandeelhouders, maar uiteindelijk werd de gehalveerde bijdrage van Groningen geaccepteerd, waardoor in tien jaar tijd in totaal 40 miljoen werd geïnvesteerd in het vliegveld.

Een vliegveld als prestigeobject

"Prestige zou de reden kunnen zijn dat er zo veel geld in het vliegveld wordt gestoken", stelt hoogleraar bestuurskunde Winter. Op gemeentelijk niveau gebeurt dat bijvoorbeeld ook vaak, weet hij. "Gemeenten proberen elkaar altijd de loef af te steken met grote bedrijventerreinen. Ook dan speelt prestige een rol. Er gaat veel gemeenschapsgeld naartoe en provincies houden het in de gaten en proberen dat af te remmen. "

Op provinciaal vlak zijn dat soort prestigeprojecten er dus ook. "Als Groningen Airport Eelde dan uiteindelijk wellicht toch slaagt, kunnen bestuurders zeggen: 'We hebben een vliegveld in de lucht weten te houden'. Soms lijkt het er wel een beetje op dat het een paradepaardje aan het worden is."