De waterschappen beslissen over onze dijken en sluizen, over ons recht een hengeltje uit te werpen en de kwaliteit van het zwemwater. Om deze kosten te dekken, heffen waterschappen belasting en dus mogen Nederlandse burgers meebeslissen over wie er in het bestuur zit. Wat valt er eigenlijk te kiezen op 20 maart en waar betalen we jaarlijks die smak geld voor?

Een keer in de vier jaar kunnen burgers stemmen over het waterbeheer. Waterschappen nemen uiteenlopende beslissingen. Bijvoorbeeld of de hengelsport wordt verboden in jouw waterschap, of ons water bij extreme droogte naar boeren of natuurgebieden gaat, of groene daken gesubsidieerd moeten worden, of agrariërs in het bestuur horen te zitten en of er meer zwemvijvers in jouw gemeente komen.

Politieke partijen zijn een maand geleden begonnen aan hun campagnes. Zo wil het CDA motorbootjes in de Utrechtse Kromme Rijn blijven toestaan, in tegenstelling tot de rest van de partijen op de kieslijst bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden.

50PLUS maakt zich sterk voor een andere kostenverdeling van de belastingen, de partij QUEER in Amsterdam wil meer kunst en cultuur op en om het water, de SGP wil de schepping zoveel mogelijk beschermen en de Partij voor de Dieren wil de muskusrat pertinent niet uitroeien.

'Afvoerputje van Europa'

Er zijn in Nederland 21 waterschappen die het waterbeheer als kerntaak hebben, oftewel - zoals de waterschappen zelf zeggen - verantwoordelijk zijn voor onze droge voeten.

In elke waterschap zijn 'geborgde zetels' voor agrariërs en afgezanten van bedrijven en natuurbeheerorganisaties. De rest van het bestuur wordt democratisch gekozen door doorgaans een kleine groep stemmers. Bij de vorige verkiezingen in 2015 was de opkomst slechts 40 procent.

Dat wij een overheid voor alléén het waterbeheer hebben, is uniek in de wereld, zegt Miranda van der Voort van de Unie voor Waterschappen. "Wij zijn het afvoerputje van Europa. Alle rivieren komen hier samen en we liggen deels onder zeeniveau. Goed beheer is ontzettend belangrijk."

En dus betaalt elk huishouden een bedrag naar draagkracht. Dat belastinggeld gaat onder meer naar het schoonmaken van afvalwater, dijkonderhoud en maatregelen tegen regenwateroverlast, bodemdaling en verzilting. Ook gaat een deel naar het beheer van bijna 18.000 kilometer aan waterkeringen, 225.000 kilometer aan sloten, rivieren en andere watergangen en 7.500 kilometer aan wegen. De waterschappen zuiveren ook nog eens zo'n 2 miljard kubieke meter afvalwater.

Meer taken door klimaatverandering

Door droogte en klimaatverandering worden de taken van waterschappen steeds ingewikkelder en omvangrijker en dus stijgen de waterschapsbelastingen voor het tweede jaar op een rij. Huishoudens met een eigen huis betalen dit jaar gemiddeld 6 euro meer dan in 2018.

Het klimaat verandert sneller dan gedacht en dat heeft een prijskaartje, zegt de Unie van Waterschappen.

"Er is sprake van veranderende weersomstandigheden, zeespiegelstijging, bodemdaling, verzilting en aangescherpte milieunormen. Als we deze investeringsagenda's bij elkaar optellen, toont dit aan dat de waterschappen samen 1,4 miljard per jaar in de periode 2018-2021 gaan investeren. De jaarlijkse voorgenomen investeringsuitgaven liggen daarmee zo'n 100 miljoen euro per jaar hoger", schrijft de koepelorganisatie in een rapportage.

Stemmers bepalen klimaatinnovatie

Een dijk is een dijk en die moeten altijd goed onderhouden worden, zegt Van der Voort van de Unie voor Waterschappen. "Elk waterschap heeft zijn expertise, maar er wordt verschillend gedacht over onderwerpen als innovatie en klimaatverandering."

Innovatie valt buiten de kerntaken, legt Van der Voort uit, maar is onvermijdelijk. "Zo lopen er pilots om medicijnen te filteren uit het afvalwater en te hergebruiken. We kunnen biogas winnen van meststoffen uit afvalwater en van zuiver slib kunnen fietspaden worden gemaakt."

Wie op 20 maart gaat stemmen, bepaalt volgens Van der Voort mede welke klimaatinnovaties met het belastinggeld gerealiseerd kunnen worden.