Zelden begon het nieuwe politieke seizoen met zo veel chaos en onzekerheid. Ministers wisselen elkaar in hoog tempo af en nieuwe verkiezingen - een half jaar na de stembusgang - worden opeens niet meer uitgesloten. Hoe moet het land nog worden bestuurd?

De Algemene Politieke Beschouwingen, de dagen na Prinsjesdag, zijn het belangrijkste debat van het jaar. Partijleiders bereiden zich er maandenlang op voor.

De kabinetsplannen voor volgend jaar liggen klaar. Wat wordt de koers voor het komende jaar? Hoe neemt de oppositie het kabinetsbeleid onder de loep?

Dat belangrijke debat wordt gehouden met een demissionair kabinet dat elf bewindspersonen is verloren. Ze voelden geen vertrouwen meer van de Kamer, raakten ziek of overwerkt, of vonden een andere baan.

Het is inmiddels een half jaar geleden dat er verkiezingen zijn gehouden en de formatie moet formeel nog beginnen.

En het kabinet is al ruim acht maanden demissionair.

Mark Rutte, sinds 2010 premier, zat wel vaker in benarde politieke situaties. In 2012 bijvoorbeeld toen zijn eerste kabinet, gedoogd door de PVV, de meerderheid in de Kamer kwijtraakte en op zoek moest naar nog weer andere gedogers. Oud-D66-leider Alexander Pechtold had het over een "plakbandcoalitie".

Deze acht ministers van kabinet-Rutte III stapten op
161
Deze acht ministers van kabinet-Rutte III stapten op

Minister Schouten (ChristenUnie) keurt eigen kabinetsbeleid af

Er was tot voor kort nog sprake van enige coalitiediscipline, maar de ChristenUnie stemde in amper een week tijd als enige coalitiepartij tegen de coronapas, voor een hoger salaris voor zorgpersoneel (kosten: zo'n 600 miljoen euro per jaar) en voor de moties van afkeuring tegen ministers Ank Bijleveld (Defensie, CDA) en Sigrid Kaag (Buitenlandse Zaken, D66).

Met name dat laatste sloeg in als een bom. De regeringspartij hielp beide moties aan een meerderheid, Kaag en later Bijleveld traden af. Ook opvallend: de motie was niet direct tegen Kaag gericht, maar wees haar aan als eindverantwoordelijke. Het kabinetsbeleid werd afgekeurd.

Omdat ChristenUnie-Kamerlid Carola Schouten ook nog steeds in het kabinet zit, had een nieuwskop kunnen zijn: Landbouwminister Schouten keurt eigen kabinetsbeleid af.

Oppositiewensen kunnen tot medio december worden vervuld

Toch ligt er een begroting voor volgend jaar. Omdat het kabinet demissionair is, wordt er officieel alleen "op de winkel gepast". Een aantal zaken kan of wil het kabinet echter niet overlaten aan de opvolgers.

Er gaat maar liefst een kleine 7 miljard euro extra naar klimaatmaatregelen om aan het Urgenda-vonnis te voldoen. Verder vinden kabinet en coalitie de woningnood (1 miljard voor de komende tien jaar), veiligheid (0,5 miljard) en koopkracht (0,25 miljard) te urgent om te laten liggen.

Maar er blijven vooral belangrijke dossiers liggen. Denk aan stikstof, de groeiende ongelijkheid, de schulden die studenten maken. Daarbij is 1 miljard euro voor de woningnood lang niet genoeg.

Er is ook na Prinsjesdag nog tijd om de begroting aan te passen. Halverwege december wordt er in de Eerste Kamer over het Belastingplan gestemd, de laatste wet van de begroting. Tot die tijd kunnen eventuele oppositiewensen worden ingewilligd.

VVD, D66 en CDA, de partijen die met informateur Johan Remkes praten over een minderheidskabinet, hebben afgelopen weekend afgesproken dat VVD'er Sophie Hermans bij andere partijen langsgaat om de begrotingsplannen door het parlement te loodsen.

Ogen toch weer op CU voor steun aan 'plakbandbegroting'

Logischerwijs wordt er dan gekeken naar die andere 'middenpartijen' GroenLinks en PvdA. Partijleiders Jesse Klaver en Lilianne Ploumen roepen al weken dat inhoudelijke verschillen te overbruggen zijn, maar tot ergernis van beiden kwam het nooit tot onderhandelingen.

De deur werd dichtgetrokken door VVD en CDA, en daarom willen Klaver en Ploumen nu niet op voorhand en achter gesloten deuren overleggen met Hermans. Ook al liggen er honderden miljoenen euro's klaar die op een bestemming wachten.

En zo belandt de zoektocht voor steun gek genoeg weer bij de ChristenUnie, tijdens deze formatie gebombardeerd tot de zesde middenpartij. Let wel: de ChristenUnie heeft deze begroting als regeringspartij mede opgetuigd, maar wil het eigen werk best weer wat aanpassen als er extra geld voor eigen plannen binnen valt te halen.

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen op woensdag en donderdag moet blijken of het politieke midden bereid is deze plakbandbegroting overeind te houden.