Dinsdag is het Prinsjesdag. Koning Willem-Alexander leest dan de troonrede voor. Daarin staan de belangrijkste plannen van de regering voor het komende jaar. Maar waarom heet Prinsjesdag zo? Wie zijn die prinsjes eigenlijk? En hoelang vieren we dit al? De geschiedenis van Prinsjesdag in het kort.

Prinsjesdag was oorspronkelijk de verjaardag van stadhouder Prins Willem V (1748-1806) op 8 maart. Aan het einde van de achttiende eeuw was Prinsjesdag een van de populairste volksfeesten van ons land, vergelijkbaar met onze Koningsdag nu.

Het was in de tijd van de Republiek der Verenigde Nederlanden en mensen grepen Prinsjesdag aan om hun oranje- en prinsgezindheid te laten zien.

Maar ook voordat Willem V Prinsjesdag 'claimde', bestonden er al prinsjesdagen. Dit waren dagen waarop mensen de verjaardag van een stadhouder of prins vierden. Wanneer voor het eerst een prinsjesdag plaatsvond, is niet precies bekend, maar het zou al in de zeventiende eeuw zijn geweest.

Tot dat moment had Prinsjesdag nog niets te maken met het bekendmaken van de plannen van de regering. Vanaf 1814 begon Prinsjesdag steeds meer te lijken op de dag zoals wij die nu kennen. Op 2 mei van dat jaar las koning Willem I de eerste troonrede voor.

Koning Willem I verlaat Paleis Noordeinde op weg naar het Binnenhof tijdens Prinsjesdag in 1839.

Koning Willem I verlaat Paleis Noordeinde op weg naar het Binnenhof tijdens Prinsjesdag in 1839.
Koning Willem I verlaat Paleis Noordeinde op weg naar het Binnenhof tijdens Prinsjesdag in 1839.
Foto: Nationaal Archief

De derde dinsdag van september

  • Tegenwoordig vieren we Prinsjesdag op de derde dinsdag van september, maar dit is lang niet altijd zo geweest. Vroeger viel Prinsjesdag op de eerste maandag van november. Later werd dit de derde maandag in oktober.
  • Omdat Den Haag de tijd om de begrotingsplannen voor 1 januari af te ronden te krap vond, werd Prinsjesdag in 1848 vervroegd naar de derde maandag in september.
  • In 1887 is Prinsjesdag definitief verplaatst naar de derde dinsdag van september. Dat had een praktische reden. Voor veel Kamerleden was de reis naar Den Haag destijds lang. Om op tijd in de Kamer te zijn moesten zij al op zondag van huis. Gezien de zondagsrust hadden vooral christelijke partijen hier bezwaar tegen.
Unieke beelden van Prinsjesdag in 1925
199
Unieke beelden van Prinsjesdag in 1925

Ministers gaan bepalen wat koning(in) moet zeggen

Tussen 1814 en 1848 bepaalde de vorst grotendeels het beleid in Nederland. Sinds 1848 heeft Nederland een parlementaire democratie en bepalen de ministers wat de koning(in) zou zeggen.

In de eerste jaren had de troonrede nog niet veel om het lijf. Nederlanders kregen bijvoorbeeld wat te horen over hoe het leger en de vloot ervoor stonden en hoe het ging met de relaties met andere landen. In de daaropvolgende jaren werd de troonrede langer en langer.

Vanaf 1930 is Prinsjesdag de jaarlijkse openingsdag van de Staten-Generaal (de Eerste en Tweede Kamer). Pas vanaf die jaren raakte het grote publiek echt bekend met de naam Prinsjesdag.

Sinds 1983 is de opening van de Staten-Generaal uit de grondwet verdwenen. Vanaf dat moment is Prinsjesdag alleen nog de dag waarop de vorst de troonrede uitspreekt.

Symbolen van Prinsjesdag

  • De Gouden Koets: Koningin Wilhelmina is in 1903 de eerste die de gang naar het Binnenhof maakt in de Gouden Koets. Ze had het vervoersmiddel gekregen als cadeau bij haar inhuldiging. Sinds 2015 is de koets in restauratie en vervangen door de Glazen Koets. Overigens is de kans klein dat de Gouden Koets ooit nog terugkomt vanwege de verwijzingen naar het koloniale verleden die op de koets staan. Vanwege de coronamaatregelen vindt dit jaar geen rijtoer door Den Haag plaats.
  • Het koffertje: De minister van Financiën brengt na de troonrede een koffertje met daarin de Rijksbegroting en de Miljoenennota naar de Tweede Kamer. Deze traditie begon in 1947.
  • De Ridderzaal: De koning(in) sprak de troonrede tussen 1815 en 1904 uit in de vergaderzaal van de Tweede Kamer. Sinds 1904 is voor de Ridderzaal op het Binnenhof in Den Haag als locatie gekozen. Vanwege de coronaregels vindt de troonrede dit jaar (net als vorig jaar) plaats in de Grote Kerk in Den Haag.

2015 is waarschijnlijk het laatste jaar geweest dat het koningspaar in de Gouden Koets op het Binnenhof verscheen.

2015 is waarschijnlijk het laatste jaar geweest dat het koningspaar in de Gouden Koets op het Binnenhof verscheen.
2015 is waarschijnlijk het laatste jaar geweest dat het koningspaar in de Gouden Koets op het Binnenhof verscheen.
Foto: ANP