Koning Willem-Alexander opende dinsdag 15 september op Prinsjesdag het parlementaire jaar met het uitspreken van de troonrede. 

Lees hier de volledige tekst van de troonrede:

"Leden van de Staten-Generaal,

Nederlanders zijn steeds in staat de bakens te verzetten als omstandigheden daarom vragen. Tijdens de crisis van de afgelopen jaren hebben we die kracht opnieuw gezien. En met resultaat. De economie is weer aan het groeien. Dankzij de inzet en het doorzettingsvermogen van ondernemers, werknemers en veel anderen in de samenleving staat Nederland er in sociaal-economisch opzicht relatief goed voor.

Het herstel wordt niet alleen gedragen door de export, maar ook door factoren als een groeiende consumptie, aantrekkende bedrijfsinvesteringen en een krachtig herstel in belangrijke sectoren als de bouw en de woningmarkt. Voor het eerst in lange tijd komen de groeiprognoses weer boven de twee procent en ontwikkelen de overheidsfinanciën zich in de goede richting.

“Er is geen aanleiding om achterover te leunen.”

Bij al deze redenen om de toekomst positief en met vertrouwen tegemoet te zien, is er geen aanleiding om achterover te leunen. De werkloosheid is nog te hoog. Het aantal banen neemt weliswaar toe, maar te veel mensen kunnen nog geen werk vinden.

Met de voorgenomen veranderingen in het belastingstelsel wil de regering een impuls geven aan banengroei en de koopkracht van mensen. De loonkosten voor werknemers die het minimumloon of net iets meer verdienen, worden verlaagd. Daarmee wordt het financieel aantrekkelijker om bijvoorbeeld schoonmakers, onderwijsassistenten en caissières in dienst te nemen of te houden.

Een lagere inkomstenbelasting stimuleert de consumptie en daarmee de werkgelegenheid. Hierdoor, en door de beschikbare loonruimte in de private en publieke sector, wordt koopkrachtverbetering mogelijk voor alle werkenden. Voor gepensioneerden en mensen met een uitkering blijft de koopkracht op peil.

“Het is belangrijk dat iedereen het herstel gaat voelen, zodat mensen weer met groeiend optimisme naar de toekomst durven kijken.”

Het is belangrijk dat iedereen het herstel gaat voelen, zodat mensen weer met groeiend optimisme naar de toekomst durven kijken. Nederland is van oudsher een land met een evenwichtige inkomensverdeling en een grote, sterke middenklasse. Generaties groeiden op in de overtuiging dat zij zichzelf konden verbeteren door te ondernemen, te studeren, te werken en maatschappelijk actief te zijn. Nu de economie aantrekt en er voorzichtig ruimte ontstaat voor herstel van koopkracht en werkgelegenheid, kan het vertrouwen terugkeren dat ook toekomstige generaties het beter krijgen.

De regering draagt daaraan bij door de kwaliteit en toegankelijkheid van voorzieningen zeker te stellen. In Nederland moeten mensen kunnen rekenen op goede zorg, hoogwaardig en toegankelijk onderwijs, adequate sociale voorzieningen en een solide pensioenstelsel. Samen met een goed functionerende woningmarkt en arbeidsmarkt stelt dit mensen in staat vorm te geven aan hun toekomst. De noodzakelijke hervormingen van de laatste jaren zijn hierop gericht. Ze zijn met breed politiek draagvlak tot stand gekomen en komen tegemoet aan de behoefte aan keuzevrijheid, zelfstandigheid en maatwerk.

Prinsjesdag 2015

Koning Willem-Alexander, koningin Maxima, prinses Laurentien en prins Constantijn zwaaien naar Oranjefans vanaf het balkon van Paleis Noordeinde. © ANP
Daartoe heeft koning Willem-Alexander besloten. Dat meldde de Rijksvoorlichtingsdienst vrijdag. © ANP
Koning Willem-Alexander en koningin Maxima zwaaien naar toeschouwers vanaf het balkon bij Paleis Noordeinde op Prinsjesdag. © ANP
Minister Jeroen Dijsselbloem van Financien voorafgaand aan de presentatie van de miljoenennota met het originele koffertje dat zijn voorganger Pieter Lieftinck voor het eerst gebruikte op Prinsjesdag van 1946. © ANP
Minister Jeroen Dijsselbloem van Financien presenteert in de Tweede Kamer het koffertje met de rijksbegroting en miljoenennota. © ANP
Koning Willem-Alexander en koningin Máxima vertrekken uit de Ridderzaal, na het voorlezen van de Troonrede. © ANP
Koning Willem-Alexander na het voorlezen van de Troonrede. © ANP
Koningin Máxima zwaait naar de leden van de Eerste en Tweede Kamer, nadat koning Willem-Alexander de Troonrede heeft voorgelezen. © ANP
Dinsdag 15 september: De Ridderzaal in Den Haag van boven gezien, terwijl koning Willem-Alexander de Troonrede voorleest. © ANP
Koning Willem-Alexander tijdens het voorlezen van de Troonrede in de Ridderzaal. © ANP
Koning Willem-Alexander leest in de Ridderzaal de Troonrede voor. © ANP
Premier Mark Rutte (R) en vice-premier Lodewijk Asscher keuvelen samen in de Ridderzaal voorafgaand aan de Troonrede. © ANP
Eerste Kamervoorzitter Ankie Broekers-Knol begroet premier Mark Rutte op Prinsjesdag in de Ridderzaal waar de koning de Troonrede zal voorlezen. © ANP
Minister Jet Bussemaker (Onderwijs) droeg een outfit ontworpen door studenten aan de faculteit Industrial Design van de Technische Universiteit Eindhoven. Haar handtas en de hakken van haar schoenen zijn 3D-geprint. © ANP
Koning Willem-Alexander en koningin Máxima komen op Prinsjesdag aan bij de Ridderzaal waar de koning de troonrede zal voorlezen. © ANP
Koning Willem-Alexander en Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg komen op Prinsjesdag aan bij de Ridderzaal waar de koning de troonrede zal voorlezen. © ANP
Minister Ard van der Steur, Bert Koenders, Lodewijk Asscher en premier Mark Rutte arriveren in de Ridderzaal, voorafgaand aan de Troonrede van koning Willem-Alexander. © ANP
De Gouden Koets met gevolg arriveert op het Binnenhof. © ANP
Koning Willem-Alexander en koningin Máxima brengen een groet na het arriveren bij de Ridderzaal. © ANP
Koning Willem-Alexander en koningin Máxima stappen op het Binnenhof uit de Gouden Koets. © ANP
De Gouden Koets, met koning Willem-Alexander en koningin Máxima, stopt voor de Ridderzaal. © ANP
De Gouden Koets, met koning Willem-Alexander en koningin Máxima, draait op het Binnenhof. © ANP
De Gouden Koets met koning Willem-Alexander en koningin Máxima rijdt het Binnenhof op. © ANP
Genodigden op Prinsjesdag maken vanuit een raam op het Binnenhof een selfie, vlak voordat de Gouden Koets arriveert. © ANP
Vanaf het bordes van het Mauritshuis kijkt prinses Beatrix naar het passeren van de Gouden Koets. © ANP
De Gouden Koets, met koning Willem-Alexander en koningin Máxima, passeert het Mauritshuis. © ANP
Koningin Máxima zwaait naar enthousiaste Oranjefans tijdens de rit met de Gouden Koets naar de Ridderzaal. © ANP
De trouwe Oranjefans lieten zich niet weerhouden door de regen die bij bakken uit de hemel kwam zetten. © ANP
Onder luid gejuich werd de Gouden Koets met koning Willem-Alexander en koningin Máxima ontvangen. © ANP
De Gouden Koets rijdt over het Lange Voorhout. © ANP
Toeschouwers langs de route maakten massaal foto's van de Gouden Koets. Het voertuig zal de komende jaren niet meer te zien zijn. © ANP
Iets na één uur vertrok de Gouden Koets met koning Willem-Alexander en koningin Maxima vertrekt vanaf Paleis Noordeinde naar de Ridderzaal. © ANP
Koning Willem-Alexander en koningin Máxima lopen vanuit Paleis Noordeinde naar de Gouden Koets. © ANP
De Gouden Koets vertrekt vanaf Paleis Noordeinde. © ANP
Haagse schoolkinderen hebben vrij op Prinsjesdag. De meesten staan mooi uitgedost langs de route om de Gouden Koets en de koning te zien. © ANP
Den Haag stroomde dinsdagochtend langzaam vol met honderden mensen die wachten op de Gouden Koets. © ANP
Militairen in traditioneel uniform marcheren tijdens Prinsjesdag voorafgaand aan de rijtoer van de Gouden Koets. © ANP
Minister Jeroen Dijsselbloem (L) staatssecretaris Eric Wiebes (R) van Financiën zijn met partners op weg naar het Binnenhof. © ANP
PvdD-leider Marianne Thieme komt aan bij het Binnenhof. Zij draagt demonstratief een oranje met daarop de tekst TTIP en een zwart kruis. © ANP
CDA-leider Sybrand Buma arriveert bij de Ridderzaal om de Troonrede te horen. © ANP
SP-leider Emile Roemer en zijn partner arriveren bij de Ridderzaal om de Troonrede te horen. © ANP
De tronen staan klaar voor koning Willem-Alexander en koningin Máxima in de Ridderzaal. © ANP
Een groep vrouwen in klederdracht wacht vrolijk gespannen tot de Gouden Koets langsrijdt. © ANP
PVV-kamerlid Dion Graus arriveert bij de Ridderzaal, samen met zijn partner. © ANP
Schoolkinderen staan massaal langs de route om de koning en koningin toe te juichen en te zwaaien met vlaggetjes. © ANP
PVV-voorman Geert Wilders en zijn vrouw arriveren bij de Ridderzaal om de Troonrede te horen. © ANP
Traditiegetrouw stond er één demonstrant langs de route met een bord 'Je suis un républicain'. © ANP
Dinsdagochtend stroomde de binnenstad al vol met oranjeklanten die niets van de stoet met de Gouden Koets willen missen. © NU.nl/Bep en Fons Rulkens
De politie Den Haag houdt alles nauwgezet in de gaten voor, tijdens en na de rijtoer van de Gouden Koets. © ANP
Het Binnenhof loopt rond half twaalf 's ochtends langzaam vol met toeschouwers. © ANP
Ook achter de ramen van het Binnenhof hebben kijkers plaatsgenomen om de stoet goed te kunnen zien. © ANP
Een schoolklas in klederdracht is uitgenodigd om de rijtoer vanaf het Binnenhof te bekijken. © ANP
Minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën voorafgaand aan de presentatie van de miljoenennota met het originele koffertje dat sinds 1946 wordt gebruikt. © ANP
Minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën zet voorafgaand aan het presenteren van de Miljoenennota zijn handtekening onder het document. © ANP
De eerste toeschouwers op het Binnenhof stelden rond tien uur hun plekje veilig. © ANP
Belangstellenden uit Staphorst verzamelen zich op het Binnenhof om een glimp op te vangen van de Gouden Koets. © ANP
Bij Paleis Noordeinde nemen agenten de laatste instructies door over de tour met de Gouden Koets. © ANP
Op het Binnenhof wordt dinsdagochtend hard gewerkt aan de opbouw van platformen en tribunes voor Prinsjesdag.
Een stratenmaker werkt de laatste oneffenheden weg voor het Binnenhof, voorafgaand aan de rijtoer van de Gouden Koets. © ANP
Medewerkers van de gemeente Den Haag verwijderen fietsen langs de route die verkeerd geparkeerd staan. © ANP
's Lands grootste Oranjefan Oscar Meijer stond al om kwart voor zes bij Paleis Noordeinde. Hij is elk jaar de eerste die zich meldt: "Ik kon toch niet slapen." © ANP
De lokale middenstand in het centrum speelt slim in op de feestdag, met allerlei wervende posters die het koningskoppel aansporen om even binnen te wippen. © NU.nl
De reinigingsdienst van de gemeente Den Haag maakt een laatste rondje door het centrum. De straten moeten er brandschoon uitzien voor de Gouden Koets. © NU.nl
De straten van Den Haag liggen er om zes uur 's ochtends nog verlaten bij. Er staan wel al hekken klaar voor alle Oranjefans die zich later in de ochtend zullen melden. © NU.nl
Dit jaar is het voorlopig de laatste keer dat de Gouden Koets te zien is op Prinsjesdag. De koets wordt de komende jaren gerestaureerd. © ANP
Die rijdt zoals elk jaar op Prinsjesdag van Paleis Noordeinde naar het Binnenhof, waar koning Willem-Alexander in de Ridderzaal de troonrede voorleest. © ANP
Leden van het Cavalerie ere-escorte oefenen op het strand in Scheveningen voor Prinsjesdag. © ANP

Veel maatregelen zijn net ingegaan. De grote opgave is nu om ze goed en zorgvuldig uit te voeren, met aandacht voor onbedoelde en ongewenste gevolgen, zeker voor de meest kwetsbaren. De regering werkt daar de komende jaren intensief aan. Waar mensen in de knel komen, zijn aanpassingen nodig, zoals bij het persoonsgebonden budget.

Iedereen wil gezond en zelfstandig oud worden. Als dat op enig moment niet meer kan, willen mensen kunnen rekenen op goede ondersteuning en zorg, voor een waardige oude dag. Er komt structureel 210 miljoen euro beschikbaar om de zorg in de verpleeghuizen te verbeteren en ruimte te maken voor meer persoonlijke aandacht.

Dit najaar presenteert de regering een werkprogramma waarin zij de plannen voor het toekomstige pensioenstelsel verder uitwerkt. Het is belangrijk dat alle werkenden de mogelijkheid hebben een goed pensioen op te bouwen. Het stelsel kan transparanter, eenvoudiger en persoonlijker worden, met een juiste balans tussen keuzevrijheid en risicodeling.

Jonge ouders krijgen in een veeleisende periode van hun leven meer ruimte om werk en gezin te combineren. De kinderopvangtoeslag gaat omhoog. Er komen extra plekken voor peuteropvang die betaalbaar zijn voor alle ouders. Het bevallingsverlof voor vaders wordt verlengd.

Een belangrijk resultaat van het hervormingsbeleid is dat het hoger onderwijs er ongeveer 4.000 docenten bij krijgt en nog enkele honderden onderzoekers met een onderwijstaak. Voor studenten betekent het fors meer persoonlijke aandacht, intensievere begeleiding en een betere entree op de arbeidsmarkt. Deze investering in onderwijskwaliteit wordt betaald uit geld dat vrijkomt door de invoering van het studievoorschot voor studenten.

In november 2015 presenteert de regering de Nationale Wetenschapsagenda, die wordt opgesteld in nauwe samenwerking met topwetenschappers en vooraanstaande ondernemers. Het doel is om de sterke punten van de Nederlandse wetenschap uit te bouwen en keuzes te maken die zorgen voor een herkenbaarder profiel van instellingen. Dit geeft niet alleen een impuls aan de internationale positie van onze universiteiten, maar ook aan de innovatie- en concurrentiekracht van onze industrie en andere kennisintensieve sectoren.

“Gedeelde waarden vertegenwoordigen een groot maatschappelijk kapitaal.”

Al deze maatregelen, hervormingen en investeringen dragen bij aan verder economisch herstel en aan het behoud van de hoge kwaliteit van de Nederlandse samenleving. Die kwaliteit heeft ook een immateriële kant. Mensen maken zich zorgen over onderwerpen als de verruwing in de samenleving en de onderlinge omgangsvormen. In Nederland gaan tolerantie en veel ruimte voor het individu traditioneel samen met een sterk ontwikkelde solidariteit en onderlinge betrokkenheid.

Die gedeelde waarden vertegenwoordigen een groot maatschappelijk kapitaal. Ze zorgen ervoor dat alle inwoners van het Koninkrijk zich in vrijheid kunnen ontplooien, zich beschermd weten en zich thuis kunnen voelen. Deze gekoesterde manier van leven staat ook centraal tijdens de gezamenlijke viering van 200 jaar Koninkrijk. Samen met de Caribische delen van het Koninkrijk blijft Nederland werken aan een goede toekomst.

De overheid heeft een voorbeeldfunctie bij het uitdragen van gedeelde waarden. De integriteit van het openbaar bestuur mag niet ter discussie staan. De overheid stelt regels en handhaaft die om de openbare orde en veiligheid te bewaken. Waar onder- en bovenwereld vermengd raken, wordt dit aangepakt. Daarvoor komt extra geld beschikbaar.

Waarden zijn echter niet alleen een zaak van de overheid, maar ook van alle inwoners van ons land. Wie het eigen belang of de eigen overtuigingen boven alles stelt, beperkt de ruimte voor een ander en zet collectieve waarden en verworvenheden onder druk. Juist de normale en respectvolle omgang met elkaar vraagt om alertheid en een actieve houding van ieder van ons, zoals dat past in de lange Nederlandse traditie van verantwoordelijk burgerschap. Dit geldt zeker wanneer agenten, wegwerkers, ambulanceverpleegkundigen en anderen die met hart en ziel werken voor de publieke zaak, te maken krijgen met verbaal of fysiek geweld.

“We moeten voorkomen dat conflicten in het buitenland een polariserend effect hebben in onze samenleving. ”

De dreiging van radicalisering en terroristische aanslagen in Europa zet de samenleving onder druk. Hierdoor komt niet alleen de veiligheid van mensen in het geding, het is ook een voedingsbodem voor onderling wantrouwen en een gevaar voor de sociale cohesie in ons land.

We moeten voorkomen dat conflicten in het buitenland een polariserend effect hebben in onze samenleving. Het is cruciaal dat we ons tegen deze dreiging wapenen. Het kabinet reserveert daarom structureel extra geld om de operationele taak van de veiligheidsdiensten, het verzamelen en analyseren van informatie, en het preventiebeleid te versterken.

De dreiging van een terroristische aanslag is geen geïsoleerd probleem, maar een direct gevolg van de opkomst van jihadistische stromingen in Syrië, Irak en andere landen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Daarnaast is de instabiliteit in de ring rond Europa in het afgelopen jaar verder toegenomen door de Russische annexatie van de Krim en het conflict in Oost-Oekraïne. Ook andere brandhaarden bedreigen de internationale rechtsorde, bijvoorbeeld in Mali, Jemen en Afghanistan. Al deze ontwikkelingen raken direct en indirect aan onze veiligheid en vrijheid.

“De vluchtelingenstroom groeit en duldt geen afwachtende houding.”

Het meest prangend is de situatie van de grote aantallen mensen die in vaak onveilige en overvolle boten en op andere manieren naar Europa gaan om hier asiel te vragen. De schrijnende beelden van mensen op drift die dagelijks tot ons komen vanuit onder meer Kos en Calais, leggen een scala aan problemen en persoonlijk leed bloot, waarvoor geen gemakkelijke en snelle oplossingen bestaan. Deze problemen zijn ontstaan door militaire conflicten, politieke instabiliteit, schendingen van mensenrechten, armoede en gebrek aan kansen en toekomst.

De vluchtelingenstroom groeit en duldt geen afwachtende houding. De huidige situatie creëert spanningen in Europa. Dit vraagt om scherpe keuzes voor beperking van de instroom en een betere verdeling over de lidstaten. Er is een integrale aanpak nodig die rekening houdt met alle relevante factoren. Het gaat dan onder meer om internationale conflictbeheersing, opvang in de regio, het tegengaan van mensensmokkel, een strenge maar rechtvaardige asielprocedure in elk land, een effectief terugkeerbeleid en perspectief op integratie voor mensen die niet kunnen terugkeren naar het land van herkomst. Alleen zo kan recht worden gedaan aan het humanitaire aspect en aan het maatschappelijk draagvlak in Nederland en andere Europese landen.

De regering kiest in het buitenlands beleid met overtuiging voor internationale samenwerking en een geïntegreerde aanpak, onder andere in EU-, NAVO- en VN-verband. Militaire en juridische acties moeten samengaan met samenlevingsopbouw, versterking van de rechtsstaat, diplomatie in de regio, noodhulp en handelsbevordering.

Voor de NAVO geldt dat de lidstaten ervoor willen zorgen dat het bondgenootschap sneller in staat is op dreigingen vanuit iedere windrichting te reageren. Daarvoor zijn aanpassingen nodig; in de politieke besluitvorming en in militair opzicht. De regering stelt vanaf 2016 structureel extra geld beschikbaar voor de krijgsmacht, van 220 miljoen euro volgend jaar tot 345 miljoen in latere jaren. Dit geld wordt onder meer besteed aan verdere verbetering van de operationele inzetbaarheid. Daarnaast komt er structureel extra geld beschikbaar voor de Nederlandse deelname aan militaire missies. De manier waarop Nederlandse militairen zich inzetten voor vrede en veiligheid, maakt indruk en wekt bewondering.

“Als voorzitter van de EU in 2016 wil Nederland een pragmatische bruggenbouwer zijn.”

Veiligheid en migratie zijn twee internationale hoofdthema's die ook het Nederlandse EU-voorzitterschap in de eerste helft van 2016 zullen tekenen. Als voorzitter wil Nederland een pragmatische bruggenbouwer zijn. Alleen samen zijn we in staat onze collectieve veiligheid te garanderen, onze gedeelde waarden te beschermen en het welzijn en de welvaart van de inwoners van Europa het best te dienen. Voor ons land zijn economische groei en zoveel mogelijk nieuwe en volwaardige banen belangrijke aandachtspunten.

Daarvoor is een innovatief Europa nodig met een goed functionerende interne markt en open handelsrelaties met de rest van de wereld. Andere onderwerpen die tijdens het voorzitterschap aandacht zullen vragen, zijn de positie van Griekenland en het Britse referendum over het lidmaatschap van de EU. Het uitgangspunt van de regering blijft een Europa dat beter functioneert en zich richt op hoofdzaken.

Een belangrijk podium waarop de EU zich als eenheid moet presenteren, is de VN-klimaattop in Parijs in december 2015. Samen met de andere EU-lidstaten is de Nederlandse inzet gericht op een aanzienlijke vermindering van de uitstoot van schadelijke stoffen ten opzichte van het niveau van 1990. Nederlandse multinationals hebben nu al een internationale voorbeeldfunctie op het terrein van duurzame bedrijfsvoering, kennis en kunde. De regering stelt bedrijven in staat fiscaal aantrekkelijker te investeren in milieuvriendelijke technieken.

“De gevolgen [van klimaatverandering] voor toekomstige generaties zijn heel direct en concreet.”

Tegengaan van klimaatverandering en verduurzaming van de economie zijn grote, overkoepelende thema's. De gevolgen voor toekomstige generaties zijn heel direct en concreet. Dat geldt zeker voor ons land, dat voor een groot deel onder de zeespiegel ligt. Waterveiligheid heeft daarom hoge prioriteit. Op veel locaties wordt de komende jaren gewerkt aan versterking van dijken en duingebieden. Dat gebeurt vaak op de meest innovatieve manieren. Zo worden bij de vernieuwing van de Afsluitdijk veiligheid, natuurontwikkeling en energieopwekking gecombineerd. Projecten als deze verstevigen de goede internationale reputatie en positie van onze watersector en leveren een bijdrage aan onze toekomstige energievoorziening.

Eerder dit jaar is besloten minder gas te winnen in Groningen vanwege de aardbevingen. De Nationaal Coördinator Groningen stelt samen met de inwoners van het gebied een plan op voor de versterking van woningen. De verminderde beschikbaarheid van gas maakt de afspraken uit het Energieakkoord over de ontwikkeling van nieuwe vormen van energie extra belangrijk. In december 2015 brengt het kabinet een rapport uit met een strategische visie op de energievoorziening in Nederland.

Leden van de Staten-Generaal,

Nederland is een stabiel en aantrekkelijk land om in te leven. Ervoor zorgen dat dit zo blijft, vraagt om ieders inzet en om blijvend investeren in de samenleving. In een instabiele internationale omgeving en een samenleving in verandering dienen zich continu nieuwe vraagstukken aan. De komende periode staat voor de regering in het teken van bijdragen aan internationale stabiliteit en werken aan verder economisch herstel, aan groei van de werkgelegenheid en aan een goede uitvoering van de ingezette hervormingen. Zo blijft Nederland een land dat iedereen kansen en vertrouwen in de toekomst biedt. Daaraan werkt de regering samen met u. U mag zich gesteund weten door het besef dat velen u wijsheid toewensen en met mij om kracht en Gods zegen voor u bidden."

Alles over Prinsjesdag in ons dossier | Liveblog