DEN HAAG - Koningin Beatrix is het volgens kenners vermoedelijk niet eens met haar ingeperkte rol als staatshoofd in de formatie. Maar zij zal haar onvrede daarover naar de buitenwacht altijd voor zich houden.

Dat stellen enkele historici en volgers van het Koningshuis naar aanleiding van Prinsjesdag en de formatie.

''Ik heb een vermoeden dat ze dit niet leuk vindt", zegt Henk te Velde, hoogleraar vaderlandse geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Leiden.

''Maar ik kan natuurlijk niet in haar hoofd kijken. Hooguit zal ze er indirect iets over los laten, maar nooit rechtstreeks. "

Geheim

Ook historicus en voormalig VVD-kamerlid Arend Jan Boekestijn is die mening toegedaan. ''Wat ze werkelijk vindt, zal altijd het geheim achter de troon blijven. Maar er was historisch gezien geen enkele aanleiding om het systeem van de kabinetsformatie te veranderen."

Bearn Bilker, burgemeester van Kollumerland en deskundige op het gebied van Europese vorstenhuizen, meent dat Beatrix zelfs een openlijk signaal heeft gegeven. ''Zij heeft haar vaste adviseurs ontvangen en zich laten informeren over het formatieproces", zegt historicus Bilker.

''Daarmee houdt zij de vinger aan de pols en laat zij zien dat ze er klaar voor is, mocht deze formatie mislukken."

Kunduz-akkoord

Deze Prinsjesdag is anders dan andere. Veel maatregelen zijn reeds bekend door het Kunduz-akkoord. Door het initiatief van de Tweede Kamer om zelf het voortouw te nemen in de kabinetsformatie, lijkt de rol van Beatrix te worden beperkt tot een louter ceremoniële functie.

Dat gebeurt volgens onderzoeksbureau Ipsos Synovate met instemming van een groot deel van de bevolking, zo bleek uit de Koninginnedag-enquête van dit jaar. De steun voor de monarchie blijft met 74 procent groot, maar een meerderheid is voorstander van modernisering.

Dat de koningin een ondergeschikte taak heeft bij kabinetsformaties, heeft de instemming van 41 procent van de ondervraagden. Een kwart van de Nederlanders is het daarmee echter niet eens.

Aanleiding

Burgemeester Bilker vraagt zich namens die minderheid af waarom het proces rond de formatie is gewijzigd. ''Waarom heeft men de eigenlijke rol van het staatshoofd uitgeschakeld? Wat ging er dan voortdurend mis, dat Beatrix terzijde geschoven moest worden? Eén ding weet ik wel, onze vorstin volgt dit proces met argusogen."

De historici Boekestijn en Te Velde zeggen evenmin een directe aanleiding te zien voor de gedecimeerde inbreng van het staatshoofd.

Boekestijn zegt dat opeenvolgende vorsten de kabinetsformatie altijd als 'onafhankelijke arbiters' hebben begeleid. ''Dat is de kracht van de geschiedenis van onze monarchie", aldus Boekestein. ''De schoonheid van ons systeem is dat de formaties al eeuwen goed gaan. De rol van het staatshoofd is nooit omstreden geweest."

Invloed

Dat de rol van Beatrix nog louter een ceremoniële is, is volgens Te Velde niet juist. Zij heeft als lid van de regering nog altijd invloed. ''Wekelijks spreekt ze met de minister-president en kan zo haar invloed blijven aanwenden", zegt hij.

''Ik was niet per se een voorstander van een andere aanpak van de kabinetsformatie, we moeten dus maar zien hoe het uitpakt. Gelukkig hoeft Beatrix dit in haar nadagen niet al te vaak meer mee te maken."

Bilker vindt vooral vervelend voor de koningin: ''Dit staatshoofd heeft het altijd verdraaid goed gedaan."