Dit gaat er gebeuren nu het kabinet-Schoof is gevallen
Het kabinet-Schoof is dinsdag gevallen doordat PVV-leider Geert Wilders zich terugtrok uit de coalitie. Dat deed hij uit onvrede over het asielbeleid. Wat gebeurt er nu? En wanneer volgen nieuwe verkiezingen?
De val van het kabinet betekent dat kabinetsleden ermee stoppen voordat de vierjarige ambtsperiode voorbij is. Een kabinetsval is pas officieel als de premier zijn ontslag aan de koning aanbiedt, zoals premier Dick Schoof dinsdag heeft gedaan.
Voor het kabinet-Schoof is dat al vroeg, want de kabinetsleden traden vorig jaar op 2 juli aan. Ze zijn dus nog geen jaar bezig.
De kabinetsleden dienen hun ontslag in, maar stoppen niet direct: ze gaan demissionair verder. Dat betekent dat de ministers voorlopig op hun post blijven. Ze mogen besluiten en maatregelen nemen en wetsvoorstellen indienen. De ploeg van Schoof blijft dus even, maar wel zonder de bewindslieden van de PVV. Zij hebben dinsdag namelijk besloten om per direct op te stappen.
Een demissionair kabinet mag geen nieuw beleid maken. Het mag alleen doorgaan met het uitvoeren van lopend beleid. De Tweede Kamer kan ook besluiten bepaalde onderwerpen controversieel te verklaren. Het demissionaire kabinet mag dan geen besluiten meer nemen over die onderwerpen.
Een demissionair kabinet kan niet meer 'gelijmd' worden. Coalitiepartijen kunnen een compromis zoeken voor hun onenigheid als een kabinet dreigt te vallen. Maar als kabinetsleden eenmaal hun ontslag hebben aangeboden, is dit onomkeerbaar. Dan is de kiezer aan zet.
Het demissionaire kabinet blijft zitten tot er een nieuw kabinet is. Daarvoor moeten eerst nieuwe verkiezingen worden gehouden. Wanneer die precies plaatsvinden, is nog niet te zeggen.
In Nederland stemmen kiezers in ieder geval vrijwel altijd op een woensdag. Bovendien is het in Nederland ongebruikelijk dat de verkiezingen in de vakantieperiode plaatsvinden. Het zal dus al gauw het najaar worden voordat we naar de stembus gaan.
Voordat Nederland naar de stembus kan, moet eerst het parlement worden ontbonden. Dat betekent dat de parlementsleden uit hun functie worden gezet. In de praktijk wordt alleen de Tweede Kamer ontbonden, omdat de samenstelling van de Eerste Kamer niet zou veranderen.
Tussen de val van het kabinet en het ontbinden van het parlement zit meestal wat tijd. Daar zit geen deadline aan vast.
Als het parlement eenmaal is ontbonden, moeten de verkiezingen binnen drie maanden plaatsvinden. Binnen die tijd moet alles geregeld zijn: het stemmen, de stemmingsuitslag en nieuwe Kamerleden.
Het vorige kabinet zat de hele rit ook al niet uit. In 2023 werden de regeringspartijen van het kabinet-Rutte IV het niet eens over een nieuw asielbeleid. De VVD wilde destijds strengere regels voor gezinshereniging, maar dat was voor de ChristenUnie geen optie. In 2021 klapte het kabinet Rutte-III vanwege het toeslagenschandaal.
Waarom is het kabinet-Schoof gevallen?
De coalitiepartijen PVV, VVD, NSC en BBB konden het niet eens worden over het asielbeleid. PVV-leider Geert Wilders wil extra maatregelen op het gebied van asielopvang. Hij wil onder meer de grenzen sluiten voor asielzoekers, statushouders uit asielzoekerscentra zetten en een stop op gezinshereniging.
Volgens Wilders gaat het beleid niet snel genoeg, ook al heeft zijn partij met minister Marjolein Faber (Asiel) de touwtjes in handen. Wilders wilde zo snel mogelijk een handtekening onder zijn plannen, maar de andere coalitiepartijen willen het hoofdlijnenakkoord niet zomaar openbreken. Zij willen dat Wilders zijn eigen asielplannen eerst zelf uitwerkt. De PVV'er besloot daarop uit de coalitie te stappen.