Nieuwe stikstofzaak van start met potentieel grote gevolgen voor kabinet
De aanpak van de stikstofcrisis is al een hels karwei voor het kabinet, maar die opgave wordt mogelijk nog groter. Voor de rechtbank dient dinsdag een zaak die is aangespannen door Greenpeace. De uitkomst kan potentieel grote gevolgen hebben.
"We zitten in de hoogste alarmfase voor de natuur in Nederland. We dreigen prachtige oude eikenbossen kwijt te raken en kwetsbare natuur zoals drassige veengebieden dreigen onherstelbaar beschadigd te worden", stelt Andy Palmen, directeur van Greenpeace Nederland.
De milieuorganisatie wil via de rechter afdwingen dat het kabinet de stikstofuitstoot flink verlaagt. Eind 2025 moet 75 procent van de kwetsbaarste natuur beschermd zijn, eist Greenpeace. Voor andere natuurgebieden is de urgentie iets minder groot. Daarvan wil Greenpeace dat in 2030 90 procent beschermd is.
Als de rechtbank hier niet in meegaat wil de milieuorganisatie dat de staat zich in ieder geval houdt aan de eigen doelen. Die gaan een stuk minder ver, maar worden ook al onhaalbaar geacht.
Wettelijke doelen ook buiten bereik
Volgens de wet moet in 2025 minstens 40 procent van de stikstofgevoelige natuurgebieden onder de zogenoemde kritische depositiewaarde (kdw) zitten. Met die term wordt de grens aangeduid waarboven de natuur risico op schade loopt. In 2030 gaat het om 50 procent.
In deze doorrekening is alleen gekeken naar het effect van maatregelen die toen al genomen waren. Maar sindsdien zijn er niet veel extra stappen gezet. Bovendien schrapte Landbouwminister Femke Wiersma onlangs een deel van het beleid dat was ingezet door haar voorganger.
Het gaat om het zogeheten Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Per provincie moest er een plan van aanpak komen om de stikstofuitstoot te verlagen en de waterkwaliteit te verbeteren. Zij konden bij de minister aankloppen voor een zak met geld. Die aanpak is dus verleden tijd.
"Ondanks de urgentie heeft het kabinet bijna alle plannen van het vorige kabinet van tafel geveegd en het geld dat gereserveerd was om boeren te helpen geschrapt. Ondertussen stapelen de problemen in de natuur én op het boerenerf zich op, maar de overheid staat erbij en kijkt ernaar", aldus Palmen.
Streep door stikstofplannen maakt het er niet beter op
Ondertussen heeft Wiersma haar nieuwe stikstofplannen nog niet af. Ze heeft de komende jaren eenmalig 5 miljard euro tot haar beschikking, maar concrete plannen liggen nog niet op tafel.
Wiersma zou een groot deel van dit bedrag aan innovatie willen besteden. Het kabinet boog zich maandag over haar voorstel, maar gaf geen groen licht. Als gevolg kan de staat zich in de zaak tegen Greenpeace niet beroepen op de details van deze plannen.
De landbouwminister erkende na afloop van de vergadering dat het "ongetwijfeld" behulpzaam was geweest als dit wel het geval was geweest.
Acuut maatregelen nemen zal pijn doen en veel geld kosten
Als de staat de zaak verliest kan dat potentieel grote gevolgen hebben. In het voor het kabinet slechtste scenario moeten er acuut extra maatregelen worden genomen, die direct zorgen voor minder stikstofuitstoot.
Het zal geen verrassing zijn dat het kabinet dan niet langer om pijnlijke maatregelen, zoals de uitkoop van boeren, heen kan. Daar hangt ook een hoog prijskaartje aan.
De rechter zal vandaag eerst naar beide partijen luisteren. De uitspraak in de zaak volgt op z'n vroegst pas begin volgend jaar.