Ursula von der Leyen wil de komende vijf jaar opnieuw de Europese Commissie leiden. Vooralsnog wordt ze gezien als de kansrijkste kandidaat voor de topbaan, maar het is zeker geen uitgemaakte zaak.

De Duitse christendemocratische partij CDU zal Von der Leyen aanbevelen bij de Europese Volkspartij (EVP). Dit is de overkoepelende Europese partij voor christendemocratische partijen. Het CDA is in Brussel ook aangesloten bij deze partij.

Het besluit werd maandagmiddag na afloop van een bijeenkomst van de CDU in Berlijn bekendgemaakt. De EVP moet de voordracht van Von der Leyen nog goedkeuren tijdens een bijeenkomst op 6 en 7 maart in de Roemeense hoofdstad Boekarest.

Von der Leyen memoreerde bij de toelichting van het besluit aan haar aanstelling in 2019, toen ze onverwachts gevraagd werd om Commissievoorzitter te worden. "Ik heb toen intuïtief 'ja' gezegd. Vandaag heb ik een weloverwogen besluit genomen."

Ze blikte terug op de afgelopen vijf jaar, waarin ze naar eigen zeggen veel geleerd heeft. "Ik heb gezien hoeveel Europa voor mensen betekenen kan." Ze verwees naar hoe Europa "stand heeft gehouden" tijdens de moeilijke crises van de afgelopen jaren, zoals de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne.

De topbanen bij de Europese Unie worden komende zomer opnieuw verdeeld. Begin juni zijn er eerst verkiezingen voor het Europees Parlement. Daarvoor gaan we ook in Nederland naar de stembus. Als bijvoorbeeld een CDA'er genoeg stemmen krijgt voor een zetel, zal diegene in Brussel in de EVP-fractie komen.

De belangrijkste EU-banen

Lidstaten gebruiken hun macht

Het is een wens van het parlement dat elke Europese fractie voor de verkiezingen een leider naar voren schuift. Deze zogenoemde spitzenkandidaten zouden dan kans maken op het voorzitterschap van de Commissie. De leider van de fractie die in de hele EU de meeste stemmen haalt, zou dan de gewildste baan van Brussel moeten krijgen.

Toch hoeft het niet op deze manier te gaan. De EU-lidstaten hebben er ook nog wat over te zeggen. Zij verdelen onderling de verschillende topfuncties, al moet een meerderheid van het Parlement uiteindelijk ook instemmen.

Vijf jaar geleden gebruikten de lidstaten hun macht. Frans Timmermans, nu Tweede Kamerlid van GL-PvdA, was de spitzenkandidaat van de Europese sociaaldemocraten (S&D). De Duitser Manfred Weber was de leider van de christendemocratische EVP. De S&D en EVP zijn van oudsher de grootste partijen in Brussel.

Von der Leyen vorige keer met nipte meerderheid benoemd

Timmermans en Weber gingen in verschillende EU-lidstaten met elkaar in debat, ook in Nederland. Ze werden gezien als de belangrijkste kandidaten voor het leiden van de Commissie.

Uiteindelijk wonnen de christendemocraten de verkiezingen, maar werd Weber geen Commissievoorzitter. De lidstaten zagen dat niet zitten. Timmermans kwam ook nog even in beeld voor de functie, maar na een marathonoverleg werd Von der Leyen uit de hoge hoed getoverd. Zij was toen nog minister van Defensie in Duitsland en had geen campagne voor de positie van Commissievoorzitter gevoerd. Het Europees Parlement stemde met een nipte meerderheid in met de benoeming van Von der Leyen.

De relatief jonge spitzenkandidaatprocedure werd in 2014 voor het eerst gebruikt in de hoop het ambt van Commissievoorzitter democratischer te maken. Maar critici wijzen erop dat de moeizame weg naar consensus en de plotselinge aanstelling van de onbekende Von der Leyen in 2019 nog niet echt een verbetering was.

De 65-jarige Von der Leyen kende een van de turbulentste termijnen als Commissievoorzitter. Daarin kreeg ze te maken met de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne. Ze maakte zich naar aanleiding van de Russische dreiging op het Europese continent hard voor EU-lidmaatschap van Oekraïne, Moldavië en Georgië.

De Europese fracties