Er is een mogelijkheid dat alle boeren een toekomst hebben in Nederland. Sterker: er zijn dan mogelijk zelfs meer boeren nodig. Maar dat vraagt wel om een andere aanpak, waarbij eigenlijk het hele landbouwsysteem op de schop moet, stelt een groep van zo'n 2.500 biologische boeren. Ministers Henk Staghouwer (Landbouw) en Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof) reageren enthousiast.

"Jullie zijn de voorlopers in een model hoe het ook kan", zegt Staghouwer woensdagmiddag. "Dit is waar we naartoe willen", reageert Van der Wal.

Een klein groepje biologische boeren en initiatiefnemers van het Groenboerenplan hadden de bewindslieden in de hal van het ministerie van Landbouw even daarvoor hun tienpuntenplan voorgelegd.

Hun belangrijkste boodschap: duurzaam boeren kan alleen als er een eerlijke prijs wordt betaald voor hun producten.

"Wij willen als boer een goede boterham kunnen verdienen met een duurzaam bedrijfsmodel", zegt Fabian Kemps Verhage. Hij begon 2,5 jaar geleden een 'Herenboerderij' vlak bij Apeldoorn. Herenboerderijen zijn coöperatieve, biologische boerderijen.

Dat betekent geen gebruik van beschermingsmiddelen en geen kunstmest. De consumenten zitten relatief in de buurt, want met een korte keten worden de prijzen het eerlijkst verdiend. Dat is anders op de wereldmarkt, waar je als boer eigenlijk geen invloed hebt. Het enige wat je dan kunt doen, is de kosten verlagen om meer winst te maken, is hun overtuiging.

'Er zijn zelfs méér boeren nodig'

Waarom zou je überhaupt als klein land je producten de hele wereld over slepen?, vragen de biologische boeren zich af.

"Er is met ons plan perspectief voor alle boeren. We denken zelfs dat we méér boeren nodig hebben", zegt Bert van Ruitenbeek, een van de initiatiefnemers van het Groenboerenplan, tegen de ministers. Hij heeft ze zojuist ieder een kratje met louter zelf geproduceerd eten overhandigd.

De boodschap sneeuwt bijna onder in de weken waarin boerenprotesten, -blokkades en -geweld de boventoon voeren in het nieuws. Een ander geluid vanuit de agrarische sector is sowieso zeldzaam tijdens de stikstofprotesten.

Het verhaal van de biologische boeren is ook breder dan stikstof alleen, zegt Van Ruitenbeek. Het gaat ook over de kwaliteit van ons water, het klimaat en onze bodem. "Er wordt nu geprotesteerd met de leus: 'No farmers no food'. Wij zeggen: 'No soil no food'."

Van der Wal is het hier "hartgrondig" mee eens. "Mede door te veel stikstof is de bodem een keer op. Die grond heb je onvoorwaardelijk nodig om voedsel te kunnen produceren." Hoewel stikstof momenteel ten grondslag ligt aan iedere discussie, speelt er meer, beaamt de bewindsvrouw.

"Het gaat uiteindelijk om de vruchtbaarheid van de bodem en de gezondheid van de biodiversiteit en de natuur." Van der Wal noemt de boeren op haar ministerie "de ambassadeurs en voorbeelden van hoe het ook kan".

Op deze plekken in Nederland is stikstof het grootste probleem
100
Op deze plekken in Nederland is stikstof het grootste probleem

Staghouwer moet eerlijke prijs bepalen

Het lijkt een simpele optelsom: minder grond, minder vee en dus minder stikstofuitstoot, maar nog wel genoeg kunnen blijven verdienen. Daar is uiteindelijk de hele keten verantwoordelijk voor, zegt Van der Wal - van toeleveranciers, tot veevoederbedrijven, tot consumenten.

Daar komt Staghouwer om de hoek kijken, want het bepalen van een 'eerlijke prijs' is precies zijn opdracht. "Ik ga daar een instrument voor maken en afspraken over maken met de keten", zegt hij.

Maar het opleggen van een prijs vanuit de overheid in een vrijemarkteconomie is nog onontgonnen terrein, dus de vraag is hoe dat eruit moet komen te zien.

Staghouwer wil daar nog niet op vooruitlopen. "Er zijn mogelijkheden voor", wil hij er wel over kwijt.

De Kamer had hem onlangs teruggestuurd naar de tekentafel, omdat het perspectief dat hij had geschetst in de ogen van de parlementariërs onvoldoende was. In september volgt de tweede poging van de minister.