Op de slotdag van de eerste week van de openbare verhoren was er opnieuw aandacht voor de Groningers. Wat voor gevolgen hadden en hebben de aardbevingen op hun leven? "Men heeft geen idee wat het betekent om jaar in, jaar uit na elke beving om je huis te moeten lopen en weer schade te zien", zei gedupeerde Annemarie Heite.

Heite, onder meer bekend van de documentaire De Stille Beving, kocht in 2011 een kop-hals-rompboerderij uit 1837 in Bedum, die in goede staat verkeerde. Een jaar later beefde de grond bij Huizinge, hemelsbreed zo'n 5 kilometer verderop.

Een muur van de schuur was op acht plekken dwars doormidden gescheurd. In de woning kwamen steeds meer scheuren en op een gegeven moment kwam de gevel los. De boerderij werd als onveilig bestempeld. Hij zou bij een veel lichtere beving dan voorspeld al in elkaar storten, vertelde Heite.

"Dat was heel erg schrikken, maar je probeert dat heel nuchter te benaderen. Het was ook niet zo dat we gelijk in paniek dachten 'geen nacht meer in dit huis'. Maar het zat wel onder je huid."

De boerderij moest gesloopt worden. Heite en haar man raakten in een jarenlange juridische strijd verwikkeld met de NAM. Ze zaten twee keer zes uur lang aan tafel met topadvocaten van Shell. "Ze zaten in een ander universum. Voor hen was het een soort van spel."

'Je weet totaal niet meer wat je moet doen'

Uiteindelijk sloten ze een akkoord. "We wilden ons leven terug. Als we gaan procederen, zijn we vijf, zes jaar verder. Dan wordt dit ons leven."

Heite benadrukte dat zij "veel geluk" hebben gehad. Ze zaten vooraan in het systeem en door de media-aandacht liepen de onderhandelingen met Shell en NAM nog "redelijk". Dat kwam doordat de partijen volgens Heite gevoelig waren voor de beeldvorming. "Wij hebben daardoor de controle weten te houden over ons leven. Maar zelfs bij mijzelf merk ik dat het onder je huid zit."

Waarom het onder je huid gaat zitten? Volgens Heite komt dit door het gevoel van machteloosheid en gebrek aan perspectief. "Ik merk op verjaardagsvisites in Groningen dat alle gesprekken hierover gaan. Alleen nog maar op een negatieve manier. Waarin er geen moed en geen perspectief meer is, en dat is er ook voor heel veel mensen niet. Dat is ziekmakend, omdat je totaal niet meer weet wat je moet doen."

Onderzoekers moesten vaak tegenstand overwinnen

Het verhaal van Heite illustreert het welzijn van de Groningers. De bevingen hebben grote maatschappelijke en psychologische gevolgen gehad. Hoogleraar Tom Postmes deed daar jarenlang onderzoek naar.

Het was een "frustrerende" tijd, vertelt hij. Postmes ervoer vaak "tegenstand" en voelde zich "in het begin totaal niet gehoord".

Toen zijn eerste onderzoekrapport in 2016 bijna klaar was, zat hij om tafel met de NAM, Centrum Veilig Wonen (CVW, een organisatie van de NAM die destijds schadeafhandeling deed) en de Nationaal Coördinator Groningen (NCG).

“Wanneer komt dit naar buiten?”
Ambtenaar van ministerie van Economische Zaken

Uit het rapport bleek onder meer dat "om en nabij 50 procent" van de Groningers zich onveilig voelde. Van de groep mensen met meervoudige schade had "10 procent stressgerelateerde klachten".

Met de uitkomsten werd niets gedaan. Postmes had de indruk dat CVW het wel wilde, maar "degene van de NAM leunde achterover en zei: 'Wij gaan ieder geval niets doen.'"

Een andere keer liep een van de weinige gesprekken op het ministerie van Economische Zaken volgens Postmes "heel vreemd". De ambtenaren hadden volgens hem alleen oog voor de beeldvorming en vroegen: "Wanneer komt dit naar buiten?"

'Je moet één ding heel goed weten: Groningen is veilig'

In de zomer van 2016 ging Postmes ook op bezoek bij Henri Kruithof, voormalig VVD-spindoctor en destijds adviseur van de NCG. Postmes zou het rapport voor publicatie nog met hem doornemen.

Postmes kreeg het gevoel dat Kruithof wilde dat hij de resultaten anders zou opschrijven. Hij moest duidelijk het verschil maken tussen fysieke veiligheid en dat wat er tussen de oren zit.

De adviseur gedroeg zich volgens Postmes "fysiek intimiderend". "Hij stond als een aap over me heen gebogen en zei: 'Je moet één ding heel goed weten: Groningen is veilig.'"

Kruithof heeft er later excuses voor aangeboden. Ook de NCG zelf, Hans Alders, was er niet van gediend.

'Wat tussen de oren zit, heeft wel degelijk fysieke componenten'

Door deze confrontatie besefte Postmes dat hij nog duidelijker moest zijn in zijn uitleg over fysieke en ervaren veiligheid. Een vaak gehoord argument is dat het "tussen de oren zit" en dat "mensen overdrijven". "Maar in Groningen is er denk ik toch wel wat anders aan de hand."

Dat ervaren gevoel van onveiligheid heeft "wel degelijk fysieke componenten", legt Postmes uit. Het gaat om de schade die "steeds terugkomt en meer en meer en meer wordt". En het gaat niet alleen om de grote klappen, maar "juist om die bevingen van 2.1. En dan nog een, en nog een. Mensen vragen zich af: staat het er over drie of vijf jaar nog? Ze raken verwikkeld in procedures bij instanties."

Dat ervoer Heite ook. "Men heeft geen idee wat het betekent om jaar in, jaar uit na elke beving om je huis te moeten lopen en weer schade te zien. We doen alsof schade normaal is. Er is niet voldoende aandacht voor wat het met mensen doet. Het lijkt wel niet door te dringen. Ik vind dat zo ontzettend pijnlijk."

Met deze twee verhoren kwam er vrijdag een einde aan de eerste verhoorweek. Na de zomer gaat de enquêtecommissie verder.

Annemarie Heite wordt verhoord door de parlementaire enquêtecommissie.

Annemarie Heite wordt verhoord door de parlementaire enquêtecommissie.
Annemarie Heite wordt verhoord door de parlementaire enquêtecommissie.
Foto: ANP