Waarom steeg de gaswinning in 2013 tot enorme hoogte, ondanks een advies van de toezichthouder om de productie omlaag te brengen vanwege aardbevingsrisico's? Dat is een vraag waar veel Groningers nog mee zitten. Uit het openbare verhoor van donderdag met een oud-topman van Shell blijkt dat er ondanks overleg met het ministerie van Economische Zaken (EZ) niet werd ingegrepen.

"Dat de winning voor 2013 heel hoog uitkwam was ongelukkig, dat realiseer ik me goed", zei oud-topman van Shell Pieter Dekker donderdag.

Een jaar eerder, in augustus 2012, vond een zware beving bij Huizinge plaats. Die beving was een wake-upcall en het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) besloot een eigen analyse te maken.

De toezichthouder kwam tot de conclusie dat er geen maximale magnitude aan toekomstige bevingen gesteld kon worden (tot dan toe werd uitgegaan van een bovengrens van 3.9). Ook legde het SodM een relatie tussen de productiesnelheid en het aantal bevingen.

In het advies aan de minister van EZ, Henk Kamp, drong de toezichthouder erop aan de gaswinning "zo snel en zo veel als mogelijk en realistisch is terug te brengen".

Tijdens de verhoren van donderdag werd duidelijk dat de NAM, die in handen is van Shell en ExxonMobil, niet al deze conclusies deelde. Dat had de Onderzoekraad voor de Veiligheid (OVV) in 2015 ook al gerapporteerd.

Wie is Pieter Dekker?

  • Van 1997 tot 2016 als vicepresident verantwoordelijk voor de aardgasbelangen van Shell in Nederland
  • Lid van raad van commissarissen van de NAM
  • Lid van raad gedelegeerde commissarissen GasTerra en lid van adviescommissie aandeelhouders GasTerra
  • Daardoor betrokken bij beide onderdelen van het zogeheten gasgebouw
  • Betrokken bij de productie door de NAM (dochteronderneming van Shell en Exxon, door Shell gerund alsof het van Shell was)
  • Maar ook betrokken bij de verkoop (GasTerra: 50 procent van de Staat en 50 procent van de oliebedrijven)

'Als je een film langzamer afspeelt, verandert de inhoud niet'

"De beving was wel een gamechanger wat ons betreft", zei Dekker. Maar de NAM vond het niet nodig de productie te verlagen. Volgens de topman was de NAM ervan overtuigd dat het verlagen van de productie niet zou leiden tot minder zware bevingen.

Het kon wel invloed hebben op de frequentie van het aantal bevingen. Dekker gebruikte de metafoor van een film. Aan de inhoud ervan verandert niks, als je die langzamer of sneller afspeelt. "Bevingen zullen toch komen. Wat er komt, komt er uiteindelijk toch." De NAM stond hier volgens Dekker niet alleen in, ook het KNMI vond dit.

De minister besloot het advies van het SodM aan de kant te schuiven en eerst meer onderzoek te doen. Er kwam dus geen verplichting om de productie te verlagen.

Intern kreeg Dekker nog een mail van een adviseur van Shell. Die stelde dat de productie 10 tot 15 miljard kuub omlaag kon vanwege de aardbevingen. Hiervoor hoefden ze volgens de adviseur niet op het besluit van de minister te wachten. Met die boodschap heeft Dekker verder niks gedaan: "We zagen niet in hoe dit een bijdrage kon leveren aan het oplossen van problemen. Dus het had geen zin om die stap te nemen."

Het winningsplan voor 2013 dat GasTerra indiende, kwam neer op 48,9 miljard kuub. Eind december 2012 zette Dekker als lid van de raad van commissarissen er zijn handtekening onder.

Ondanks signalen werd er niet ingegrepen

In de loop van 2013 nam de productie nog verder toe. Uiteindelijk kwam deze uit op 53,9 miljard kuub, veel meer dan de jaren ervoor.

Dit werd volgens Dekker dat jaar wel gesignaleerd binnen GasTerra. "Daar is over gesproken. Er is overleg over gevoerd met het ministerie, of alle partijen het er nog wel mee eens waren", aldus de voormalige topman van Shell. Er is toen besloten om dat voort te zetten en de onderzoeken af te wachten.

"Dus zolang de minister niet ingrijpt, kunnen we door?", vroeg de enquêtecommissie. "Ja, dan voeren we beleid uit zoals we met elkaar hebben afgesproken, en dat is de waarde van het Groninger gas te maximaliseren", antwoordde Dekker.

Hij gaf aan het eind van het verhoor wel toe dat het misschien goed was geweest als ze "de film" vertraagd hadden. Op die manier zou er meer tijd geweest zijn voor versterking, schadeafhandeling en nodige onderzoeken.

Gasgebouw in het kort:

  • NAM: verantwoordelijk voor productiewinning van het Groningenveld
  • NAM is dochteronderneming van Shell/Exxon, beide 50 procent aandeelhouder
  • Maatschap Groningen: samenwerkingsverband van NAM en EBN (de Staat)
  • Deze maatschap voert het beleid over de winning door NAM
  • GasTerra is het handelshuis en regelt dus de verkoop van het gas
  • De Staat en de oliebedrijven (Shell/Exxon) bezitten beide 50 procent