Er had veel eerder meer onafhankelijk onderzoek moeten plaatsvinden naar de relatie tussen aardbevingen en gaswinning. Wetenschapper Hans Roest zei dinsdag tijdens een verhoor door de parlementaire enquêtecommissie dat dat had kunnen voorkomen dat de verantwoordelijke partijen in een tunnel terechtkwamen. Hij deed, net als wetenschapper Hans de Waal, zijn verhaal over tunnelvisie, tegenstrijdige bevindingen en genegeerde signalen.

Beide wetenschappers hekelen de tunnelvisie die van de jaren negentig tot aan de beving van Huizinge in 2012 bestond. "Het heeft daardoor echt zwaar onvoldoende aandacht gekregen. Er is te weinig externe feedback gezocht", stelt De Waal. Roest denkt dat meer ruimte voor onafhankelijke geluiden had kunnen voorkomen dat tunnelvisie ontstond.

De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) schreef dit ook in zijn snoeiharde rapport uit 2015. De verhalen die dinsdag werden verteld, waren dan ook niet helemaal nieuw, maar boden wel een ontluisterend beeld van de gang van zaken door de jaren heen.

De Waal deed eind jaren zeventig onderzoek naar bodemdaling als gevolg van de gaswinning en constateerde dat de situatie erger was dan de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) aannam. Zijn model werd een paar jaar later omarmd, toen de NAM de bodemdaling in de praktijk zag plaatsvinden.

Toch stapte de NAM in 1989 weer over op het oude model, dat een lagere bodemdaling voorspelde. Dit gebeurde nadat een second opinion (in opdracht van de NAM) was uitgevoerd door gerenommeerde wetenschappers van de Amerikaanse universiteit MIT. Zij concludeerden dat de NAM dit model kon gebruiken.

Hans de Waal

  • Werkte vanaf 1977 als onderzoeker naar bodemdaling door gas- en oliewinning bij Shell Research
  • Promoveerde op effecten gaswinning Groningenveld op bodemdaling
  • Ontdekte dat de bodemdaling in Groningen meer toenam dan eerder door de NAM werd aangenomen
  • Ging in 2009 aan de slag bij toezichthouder SodM

De Waal voelde zich 'persona nog grata' bij de NAM

De Waal: "Ik was bijzonder verbaasd en snap het nog steeds niet." Hij voelde zich in die tijd een soort "persona non grata" bij de NAM. "We waren nog wel on speaking terms, maar de relatie was uit en over." Jarenlang werd vastgehouden aan deze beperkte effecten op de bodemdaling, totdat de NAM uiteindelijk in 2016 niet langer kon volhouden dat het model van De Waal niet klopte. Pas toen werd hij (opnieuw) in zijn gelijk gesteld.

De Waal is benieuwd of de enquêtecommissie nog boven tafel krijgt wat in 1989 voor de NAM de aanleiding was om zijn model van tafel te schuiven.

Roest 'mocht media niet opzoeken'

In 1993 werd door een speciale commissie erkend dat er een relatie tussen de gaswinning en aardbevingen bestond. Roest, die werd gezien als "dwarsligger", vroeg daar al langer aandacht voor. De onderzoekers zeiden ook dat de schade "gering zou zijn" en dat de bevingen een maximale magnitude van 3.3 zouden hebben.

Deze conclusie deelde Roest niet, maar de commissie wilde er niet van weten. Hij kreeg te horen dat hij "niet de media mocht opzoeken" en dat het KNMI de woordvoering deed. Na de beving in Huizinge bleek dat hij het bij het juiste eind had.

Roest sloot zich in 1993 aan bij het Onafhankelijke Geologen Platform. Deze wetenschappers uitten veel kritiek op de NAM en Shell, omdat er geen onafhankelijke kennis bestond. Roest was destijds nog werkzaam bij de TU Delft, maar werd daar onderwerp van discussie vanwege zijn visie. "Voor onderzoek naar aardbevingen kwam er geen geld meer vanuit de NAM", aldus Roest.

Hij sprak van een spanningsveld waar zijn werkgever zich op bevond: "We moeten onafhankelijk zijn als universiteit, maar alles valt van de muur als het woord Shell valt."

Hans Roest

  • Werkte 25 jaar lang bij de TU Delft
  • Constateerde jaren voor de 'officiële' erkenning al dat er een relatie was tussen aardbevingen en gaswinning
  • Sloot zich aan bij onfhankelijk platform Geologen, maar NAM negeerde hun waarnemingen
  • Ging in 2001 aan het werk bij SodM, maakte zich al vroeg zorgen om aantal bevingen

'KNMI vond dat we ons er niet mee moesten bemoeien'

Beide wetenschappers waren dinsdag tijdens hun verhoren zeer kritisch op het KNMI. Het instituut dat de seismiciteit onderzocht bleef lang vasthouden aan een maximale magnitude.

Zowel De Waal en Roest maakte op den duur de overstap naar Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). De toezichthouder begon zich vanaf 2006 zorgen te maken over de toename van het aantal bevingen. "Het KNMI zei dat het niet aan de orde was", aldus De Waal. "Ze vonden ook dat het hun expertise was."

“Hoe is het mogelijk dat men zo lang in die tunnel heeft gezeten?”
Hans de Waal

Hierdoor bleef het denkbeeld dat bevingen geen reden tot zorg waren overeind, legt Roest uit. Hij heeft geprobeerd de discussie op gang te krijgen, omdat "Groningen uit de pas liep", maar dit lukte niet.

De beving in Huizinge was nodig om dit "breed gedragen denkbeeld" eindelijk te kunnen doorbreken. "Daarvoor was niemand wakker", aldus Roest.

'Hoe is het mogelijk? Heeft er dan nooit iemand getwijfeld?'

De Waal greep de beving aan om een eigen onderzoek te doen. Na twee weken plaatste hij al vraagtekens bij de aanname van het KNMI dat een beving een maximale kracht zou hebben. Het SodM constateerde dat je helemaal geen bovengrens kon vaststellen én dat de hoeveelheid gas die werd gewonnen invloed had op de bevingen. "Ook toen vond het KNMI dat we ons er niet mee moesten bemoeien", vertelt De Waal.

Hij vraagt zich nog steeds af "hoe het mogelijk is dat men zo lang in die tunnel heeft gezeten". "Is er dan nooit getwijfeld?"

Zowel de Waal als Roest vindt het nog steeds verbazingwekkend dat er maar heel weinig onderzoek werd gedaan in Nederland. De weinige mensen die zich al sinds de jaren tachtig bezighielden met de milieugevolgen van de gaswinning zaten allemaal in dezelfde tunnel, stellen de wetenschappers.

"Er zijn honderden miljarden verdiend aan het Groningenveld. En als je kijkt wat er geïnvesteerd is in onafhankelijke kennisontwikkeling, dat is heel weinig", concludeert De Waal.

Zo ontstaan aardbevingen in Groningen
67
Zo ontstaan aardbevingen in Groningen