Minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof) kan doorgaan met haar plannen om de stikstofuitstoot in 2030 te halveren, bleek donderdag tijdens het debat in de Tweede Kamer. Het visiestuk van landbouwminister Henk Staghouwer kreeg "een dikke onvoldoende" van de Kamer. Hij moet terug naar de tekentafel.

Krap twee weken geleden maakte het kabinet de stikstofplannen bekend. Daarop kwam de achterban van de VVD en het CDA in opstand, zochten boze boeren Van der Wal thuis op en werd een massaal boerenprotest op de been gebracht.

De retoriek in aanloop naar het debat was grimmig. "De Staat der Nederlanden is in oorlog met de boerenrepubliek", zei Agractie-voorman Bart Kemp. ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers vreesde voor een burgeroorlog, maar dan "op een beschaafde manier".

Van der Wal is al die tijd helder geweest: aan de stikstofdoelen valt niet te tornen. Wel moest ze in het debat erkennen dat de boeren "helaas" nog geen duidelijkheid hebben wat de reductiepercentages op een overzichtskaart nu precies betekenen.

"We gaan samen met de provincies kijken hoe we die doelen gaan halen", zei ze. Daarin zijn in eerste instantie twee momenten belangrijk. In januari 2023 verlangt ze een overzicht van de provincies hoe het ervoor staat met de reductieplannen. Op 1 juli dat jaar moeten die plannen zijn ingeleverd.

"Dat is echt de deadline", benadrukte Van der Wal. Als de provinciebesturen dan niet over de brug komen, grijpt het kabinet in.

Op deze plekken in Nederland is stikstof het grootste probleem
100
Op deze plekken in Nederland is stikstof het grootste probleem

VVD en CDA hadden wat goed te maken met achterban

VVD-Kamerlid Thom van Campen kwam met de oproep voor het kabinet om een "dekkend meetsysteem" op te tuigen, met behulp van het RIVM en andere experts.

De strekking van de VVD-motie, mede ondertekend door de drie andere coalitiepartijen D66, CDA en ChristenUnie, leek sterk op een handreiking naar de kritische partijleden. VVD'ers twijfelden sterk aan de meetapparatuur waarop het beleid mede is gebaseerd.

Ook vroeg Van Campen om een grotere rol voor innovatie in het proces om stikstof te reduceren.

Het CDA had eveneens iets goed te maken met de achterban. Kamerlid Derk Boswijk vond dat de focus in de kabinetsplannen te veel op het opkopen van veehouders ligt, "terwijl dit geen perspectief biedt voor de blijvers en de starters", staat in de CDA-motie.

Boswijk vraagt daarom aan het kabinet om ook aandacht te geven aan verplaatsen, innoveren en extensiveren om tot stikstofreductie te komen, zoals dat ook al in het coalitieakkoord is afgesproken.

Zo probeerden VVD en CDA nog iets aan het beleid te doen, zonder dat ze de doelen ter discussie stelden.

Gele kaart voor Staghouwer

Dat was anders bij Staghouwer. De landbouwminister had de opdracht om perspectief te schetsen voor de boeren, zodat het kabinet niet alleen de boodschap had dat agrariërs moesten stoppen, zo was de gedachte.

Maar de 49 pagina's tellende brief kon niemand bekoren. Het ontbrak juist volledig aan perspectief, vond zo'n beetje de hele Kamer. "Een gele kaart", waarschuwde GroenLinks-leider Jesse Klaver.

Voor Prinsjesdag verlangt de Kamer een tweede poging "met daarin alle politieke keuzes voor de toekomst van de Nederlandse landbouw en wat daarin het toekomstperspectief is van de boeren", aldus de oproep.

Van der Plas vertolker van de boze boer

In het debat tekende zich een scheidslijn af tussen enerzijds de partijen die woensdag op het podium stonden bij het boerenprotest in het Gelderse Stroe (PVV, JA21, BBB, SGP en FVD). Zij waren tegen de stikstofplannen.

Anderzijds had je de partijen uit het 'brede constructieve midden', zoals ze in de formatie werden genoemd (VVD, D66, CDA, ChristenUnie, PvdA en GroenLinks). Het waren ook de partijen die vanwege de veiligheid een negatief advies kregen om af te reizen naar het protest.

Wat woensdag al bleek tijdens het boerenprotest, werd donderdag in de Kamer nogmaals bevestigd. BBB-leider Caroline van der Plas is in de politiek de vertolker van de (boze) boer. Ondanks haar zes minuten spreektijd stond ze ruim een uur bij het spreekgestoelte.

Ze kreeg kritiek vanwege het in twijfel trekken van een wetenschapper die de stikstofmetingen onderzocht. Ook insinueerde ze dat journalisten van Nieuwsuur onder druk van het ministerie van Landbouw diezelfde wetenschapper hadden uitgenodigd voor een interview. "Vergif", noemde Klaver die beweringen.

Wrevel tussen coalitiepartijen

Er was ook wat wrevel tussen de coalitiepartijen. D66-fractievoorzitter Jan Paternotte riep het kabinet vorige week op zich "niet te laten verlammen door pruttelende provincies". ChristenUnie en CDA spraken D66-Kamerlid Tjeerd de Groot daar donderdag op aan.

"Het draagt niet bij aan de transitie in dit moeilijke proces", vond CDA'er Boswijk. "Onnodig polariserend", zei Pieter Grinwis (ChristenUnie).

In het debat kwamen de partijen nog wel nader tot elkaar, maar tegen het einde werden de tegenstellingen toch weer wat scherper opgeschreven in verschillende moties.

De Groot vreest dat de terughoudendheid van sommige provincies vertragend werkt. Hij vroeg het kabinet alvast plannen uit te werken om stevig in te grijpen bij de provinciebesturen als die achterblijven bij het maken van stikstofplannen.

CDA, ChristenUnie en VVD benadrukten juist "om de provincies de regie te laten nemen" in hoe de stikstofdoelen gehaald moeten worden.

Het was een beetje zoeken naar de verschillen, want net als Van der Wal benadrukten de partijen keer op keer dat de doelen - in 2030 de helft minder stikstofuitstoot en geen achteruitgang van drie kwart van de beschermde natuurgebieden - fier overeind staan.