De Algemene Rekenkamer heeft zorgen over de manier waarop de overheid de gedupeerde ouders van het toeslagenschandaal compenseert. Het kabinet nam eind 2020 het besluit om de gedupeerden sneller en ruimhartiger te compenseren, met onder meer 30.000 euro compensatie. Deze uitkering heeft volgens de Rekenkamer juist forse vertragingen in de hersteloperatie veroorzaakt. Het instituut noemt dit "zorgelijk".

Hoewel de compensatie door de uitkering wel ruimhartiger is geworden, heeft ze niet voor een versnelling gezorgd. "Integendeel", schrijft de Rekenkamer.

De uitkering van 30.000 euro - de zogenoemde Catshuisregeling - aan veel gedupeerde ouders in een relatief korte tijd leverde volgens de Rekenkamer eerst een "kortstondige versnelling" op, maar daarna ontstonden "forse vertragingen". De speciaal opgerichte uitvoeringsorganisatie die verantwoordelijk is voor het herstel (UHT) was er niet op berekend op zo'n korte termijn de aanvragen van tienduizenden ouders te beoordelen.

De compensatieregeling werd vlak voor de Kerst van 2020 plotseling aangekondigd, vijf dagen na publicatie van het rapport Ongekend onrecht. De snoeiharde conclusies van dit onderzoek leidden een maand later tot het aftreden van het kabinet.

De UHT kreeg geen tijd om de Catshuisregeling zorgvuldig voor te bereiden, omdat de uitvoering direct van start moest. Hierdoor kwamen er gedurende de hersteloperatie "fouten en knelpunten" aan het licht. De Rekenkamer vindt dit "zorgelijk".

In een toelichting op het rapport zegt Arno Visser, president van de Algemene Rekenkamer, dat de vertraging dus mede veroorzaakt is door "de drang om snel te handelen", terwijl het kabinet de regeling juist bedacht om sneller te kunnen handelen.

De Rekenkamer controleert jaarlijks de uitgaven van de Rijksoverheid. Dit jaar is ruim 15 miljard aan kabinetsuitgaven niet op orde. Een zorgwekkende trend, vindt het instituut. Ook onderzoekt de Rekenkamer of beleidsmaatregelen goed zijn uitgevoerd, zoals dit jaar dus de Catshuisregeling.

Rekenkamer spreekt minister aan op onrechtmatigheid compensatie

Het instituut constateert daarnaast dat de hersteloperatie als geheel - de verschillende compensatieregelingen en de aanpak van schulden - "weinig tot geen aandacht kreeg van kabinet en parlement".

Ook zijn de uitgaven van de Catshuisregeling onrechtmatig, concludeert de Rekenkamer. Dit komt doordat er nog geen wettelijke basis voor de uitkering bestaat. "Wij spreken hier de minister op aan, níét de gedupeerde ouders", benadrukt de Rekenkamer. Het oordeel van de Rekenkamer heeft geen gevolgen voor de gedupeerde ouders. "Het is niet zo dat zij nu geld moeten terugbetalen."

De Rekenkamer tikte de staatssecretaris van Financiën vorig jaar op Verantwoordingsdag ook al op de vingers over de Catshuisregeling. De 30.000 euro werd in december 2019 plotseling aangekondigd door het kabinet, zonder dat dit besproken en goedgekeurd was door het parlement. Volgens de Rekenkamer is de Kamer toen "voor blok gezet".

Slepende kwesties knagen aan vertrouwen van burger

De Rekenkamer onderzocht niet alleen de compensatieregeling van het toeslagenschandaal, maar ook naar andere "slepende kwesties", zoals het instituut ze zelf noemt. Het instituut keek bijvoorbeeld naar de aanpak van de Q-koorts en de aanpak van schadeherstel en de versterkingsoperatie in Groningen. "Het zijn slepende kwesties, die knagen aan het vertrouwen van burgers en ondernemers in de Rijksoverheid", zo schrijft de Rekenkamer.

Net als bij de uitvoering van de hersteloperatie kinderopvangtoeslag gaat het ook in deze dossiers niet goed, oordeelt het instituut. Zo raadde de Rekenkamer in 2021 aan om geen nieuwe beleidswijzigingen door te voeren in de hersteloperatie van het aardbevingsgebied, omdat dit voor bewoners alleen maar onduidelijkheid zou scheppen.

Maar de regelingen werden toch weer aangepast, met als doel het proces te versnellen en goedkoper te maken. Net als bij de compensatieregeling rond het toeslagenschandaal, leidden de regelingen hier juist tot meer vertraging. Ook vindt de Rekenkamer dat de uitvoering van de schadeafhandeling in Groningen te duur is. Boven op iedere euro die werd uitgegeven aan compensatie, kwam nog 74 cent aan uitvoeringskosten.

Alexandra van Huffelen, voormalig staatssecretaris van Financiën.

Alexandra van Huffelen, voormalig staatssecretaris van Financiën.
Alexandra van Huffelen, voormalig staatssecretaris van Financiën.
Foto: ANP