Blanco stemmen en restzetels: zo spelen ze mee bij verkiezingen
Door NU.nl19 mrt 2022 om 12:44
Wat gebeurt er met blanco stemmen? En hoe werken zogenoemde restzetels? Antwoord op jullie vragen over verkiezingen in Nederland.
Weet je niet op welke partij of op welke kandidaat je wil stemmen, maar wil je wel gebruikmaken van je stemrecht, dan kun je een blanco stem uitbrengen. Deze stemmen tellen niet mee bij de zetelverdeling, omdat bij het berekenen van de kiesdeler alleen stemmen op kandidaten meetellen.
De blanco stemmen worden dus niet verdeeld over de partijen en hebben dus geen invloed op de verkiezingsuitslag. Wel tellen deze stemmen uiteindelijk mee bij het bepalen van de opkomst.
Als je niet stemt, gaat je stem niet automatisch naar de grootste partij. Bij de zetelverdeling wordt alleen gebruikgemaakt van het totale aantal uitgebrachte stemmen op kandidaten. De verkiezingsopkomst kan wel invloed hebben op hoe makkelijk een partij aan een zetel kan komen.
Een voorbeeld: in 2017 was de opkomst voor de Tweede Kamerverkiezingen hoog en hadden partijen zo'n 70.000 stemmen nodig voor een zetel. In 2012 gingen er minder mensen naar het stembureau, waardoor partijen zo'n 62.000 stemmen nodig hadden voor een zetel.
Om te bepalen hoeveel zetels een partij krijgt, hebben we de kiesdeler. Dat is het totale aantal uitgebrachte stemmen gedeeld door het aantal te verdelen zetels.
Er zijn 150 zetels te verdelen in de Tweede kamer. Stel dat er tien miljoen stemmen worden uitgebracht. Dan is de kiesdeler 10.000.000/150= 66.666 stemmen. Een partij heeft dan dus 66.666 stemmen nodig om een zetel te halen.
Omdat alle stemmen op kandidaten van een partij opgeteld en gedeeld door de kiesdeler nooit op een rond getal uitkomen, houd je uiteindelijk een aantal van de in totaal 150 zetels over: restzetels. Om als partij aanspraak op een restzetel te maken, moet je minstens één 'normale' zetel hebben behaald. De verdeling van de restzetels wordt vervolgens op basis van de 'grootste gemiddelden' gedaan.
Eerst wordt voor alle partijen berekend hoeveel stemmen per zetel op een partij zouden zijn uitgebracht als die één extra zetel zou krijgen. Daarvoor wordt het totale aantal stemmen gedeeld door het aantal volle zetels plus één.
De partij met het hoogste gemiddelde krijgt vervolgens de eerste beschikbare restzetel. Deze berekening wordt vervolgens herhaald tot de restzetels verdeeld zijn.
