De openbare verhoren van de parlementaire enquêtecommissie over het toeslagenschandaal beginnen in februari 2023. Volgende maand wordt begonnen met het bureauonderzoek. Er wordt onder andere gekeken naar wat de rol van de Eerste en Tweede Kamer was en in hoeverre er sprake was van discriminatie en racisme.

Dat staat in het onderzoeksvoorstel dat donderdag naar de Tweede Kamer is gestuurd.

Het hoofddoel van de enquête, die voluit de tijdelijke commissie Fraudebeleid en Dienstverlening heet, is "waarheidsvinding om lessen te trekken voor de toekomst".

Meer specifiek wil de commissie, onder voorzitterschap van D66-Kamerlid Salima Belhaj, te weten komen hoe de overheid fraude bestrijdt en hoe het heeft kunnen gebeuren dat burgers daarbij zo gruwelijk in de knel zijn komen te zitten.

Eind 2020 is er al onderzoek gedaan naar het toeslagenschandaal door de commissie-Van Dam. Hoewel dat rapport vrij gedetailleerd de problemen beschreef, zijn er sindsdien wel vragen blijven liggen.

Wat was bijvoorbeeld de rol van de Tweede Kamer? Hoe kan het dat vooral ouders met een tweede nationaliteit door de Belastingdienst werden aangepakt? Is er sprake van discriminatie? Werden persoonsgegevens aan andere overheidsorganisaties verstrekt, waardoor burgers zonder het te weten op zwarte lijsten terechtkwamen?

Ouders met toch al kleine beurs keihard aangepakt

De commissie-Van Dam concludeerde dat burgers "ongekend onrecht" is aangedaan door de fraudejacht van de Belastingdienst bij de kinderopvangtoeslag.

Ouders die de minste of geringste fout hadden gemaakt, werden verwoestend hard aangepakt. Dat ging gepaard met terugvorderingen van soms tienduizenden euro's.

Het overkwam ouders die vaak toch al weinig verdienden. Zij kwamen de financiële problemen door de invorderingen van de fiscus niet meer te boven, waardoor hun auto of huis werd afgepakt. Een ander gevolg daarvan waren echtscheidingen, baanverlies en soms zelfs het uit huis plaatsen van kinderen.

De kritiek op de overheid en de rechtspraak was vernietigend. Uiteindelijk besloot het kabinet-Rutte III af te treden.

De commissie-Van Dam was een parlementaire ondervraging. Dat is een iets lichtere vorm van de parlementaire enquête, het zwaarste middel van het parlement.

Eindrapport uiterlijk november 2023 verwacht

De enquêtecommissie verhoort getuigen en deskundigen, die daarbij onder ede staan. Wie liegt, kan voor meineed worden vervolgd met een gevangenisstraf als mogelijk gevolg. Ook heeft de commissie het recht om documenten in te vorderen.

Anders dan bij de commissie-Van Dam zal de enquêtecommissie conclusies trekken en aanbevelingen doen. Er wordt geen onderzoek gedaan naar de compensatieregeling.

Het eindrapport wordt uiterlijk in november 2023 verwacht.