De Belastingdienst heeft door het jarenlang verwerken van persoonsgegevens in de Fraude Signalering Voorziening (FSV) de privacywet AVG ernstig geschonden. Dat blijkt vrijdag uit onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) naar deze zwarte lijst.

In de FSV stonden zo'n 270.000 personen geregistreerd over wie de Belastingdienst ooit een signaal had gekregen, zonder dat er bewezen sprake was van fraude. Daarbij ging het ook om medische gegevens.

Volgens de waakhond is dit absoluut niet toegestaan. "Onschuldige mensen zijn hierdoor gedupeerd", aldus AP-voorzitter Aleid Wolfsen. Hij sprak vrijdagochtend bij de presentatie harde woorden richting de fiscus: "Weer doen we een onderzoek naar de Belastingdienst, weer is er iets misgegaan. En goed mis."

"We hebben nog steeds serieuze zorgen over de AVG. De Belastingdienst verwerkt veel gevoelige gegevens over bijna alle Nederlanders. Het is essentieel dat de Belastingdienst de grondrechten respecteert", aldus Wolfsen.

De AP heeft een "serieuze brief gestuurd" naar de fiscus, omdat de toezichthouder de afgelopen anderhalf jaar nog te weinig verbeteringen heeft gezien. "Alsjeblieft, zorg dat ik hier volgend jaar niet opnieuw hoef te staan", eindigde Wolfsen zijn toelichting.

Volgens de AP is de belangrijkste overtreding dat er geen wettelijke grondslag was voor de FSV. Zonder zo'n basis is het verwerken van persoonsgegevens verboden. Ook werden de signalen veel te lang in het systeem bewaard, konden er te veel medewerkers bij en waren de gegevens in sommige gevallen onjuist en niet actueel.

Belastingdienst onderzoekt de schade

Ondertussen is de Belastingdienst bezig met het in kaart brengen van alle gedupeerden en de schade die zij hebben ondervonden.

Zo zijn persoonlijke betalingsregelingen geweigerd, werden aanslagen en aanvragen voor toeslagen opnieuw bekeken waardoor mensen langer in financiële onzekerheid zaten en konden mensen onder verscherpt toezicht worden geplaatst.

Duizenden mensen ten onrechte afgewezen voor schuldregeling

Inmiddels is al bekend dat vijfduizend tot vijftienduizend mensen ten onrechte zijn afgewezen voor een minnelijke schuldregeling. Daarnaast hebben vierduizend mensen zichzelf gemeld bij de Belastingdienst, omdat ze denken dat de registratie een negatief effect op ze heeft gehad. Ook deze gevallen worden onderzocht. Sowieso is de privacy van alle mensen op de lijst geschonden.

De Belastingdienst zei donderdag tegen de Tweede Kamer te onderzoeken hoe de compensatie voor de gedupeerden eruit moet komen te zien.

Er zijn ook signalen dat gedupeerden mogelijk schade ondervonden buiten de Belastingdienst, bijvoorbeeld bij andere overheidsinstelling, zoals het UWV, een gemeente of DUO. De fiscus kan nog niet zeggen of de gegevens in de FSV ook met andere instanties zijn gedeeld. Hier wordt nog onderzoek naar gedaan. Pas daarna kan gekeken worden of zich daar negatieve gevolgen hebben voorgedaan.

Mensen konden op vier verschillende manieren op de lijst komen

In de FSV kwamen mensen terecht waarvan een belastingaangifte niet logisch was vanwege bijvoorbeeld te hoge aftrekposten. Ook mensen die naar voren kwamen in onderzoek naar onverklaarbare uitgaven werden op de lijst gezet.

Daarnaast kwamen personen op de zwarte lijst terecht door een melding van buiten de Belastingdienst. Zoals meldingen bij Meld Misdaad Anoniem. Verder konden mensen in de FSV geregistreerd worden als er een verzoek tot informatie bij de Belastingdienst was ingediend door een andere overheidsinstelling, zoals de gemeente of het UWV.

De Belastingdienst kan echter naar verwachting maar bij de helft van alle gevallen op persoonlijk niveau achterhalen waarom iemand op de zwarte lijst stond. Veel gegevens zijn onvolledig en vaak werd de reden ook nergens genoteerd.

De FSV werd in februari 2020 afgeschaft, omdat toen al bleek dat die in strijd met de privacywetgeving was.

We zijn benieuwd naar je mening over dit artikel. Klik hier om je feedback achter te laten in een korte vragenlijst van een minuut.