Mogelijk ruim duizend kinderen van de zogenoemde toeslagenouders werden uit huis geplaatst vanwege problemen die het conflict van hun ouders met de Belastingdienst als grondoorzaak hadden. Het demissionaire kabinet worstelt met de vraag hoe het deze groep moet helpen. Werk toe naar nul uithuisplaatsingen, zeggen experts. SP en CDA doen een klemmend beroep op het kabinet: help de 420 kinderen die verwikkeld zijn in nog lopende zaken.

"De overheid moet als eerste zeggen: we hebben fouten gemaakt en daar zijn kinderen vreselijk de dupe van geworden. Richt je tot die kinderen en maak duidelijk dat het niet hun schuld is", zegt Peter Dijkshoorn, niet-praktiserend jeugdpsychiater en landelijk ambassadeur voor een lerend jeugdstelsel bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

"Deze kinderen moeten weten dat hun ouders in de problemen zijn gekomen doordat zij schulden hadden waar zij niets aan konden doen."

Dat is in lijn met wat Chris van Dam, voorzitter van de ondervragingscommissie over de toeslagenaffaire, eerder dit jaar zei. "Kinderen zijn onnodig in armoede opgegroeid. Leg dat later als ouder maar eens uit. Dan is het fijn dat er een officiële erkenning is dat het niet aan jou heeft gelegen, maar dat het je is aangedaan."

Demissionair minister Sander Dekker (Rechtsbescherming) deed voorzichtig de suggestie om de dossiers van de 420 kinderen van wie de uithuisplaatsing nog loopt opnieuw te beoordelen, om zo eventueel tot een andere uitkomst te komen en de kinderen bij hun ouders kunnen blijven wonen.

Dijkshoorn: "Het heroverwegen van een uithuisplaatsing voor deze groep kinderen is het minste wat de politiek moet doen." De jeugdpsychiater pleit er samen met een groep van andere jeugdhulpprofessionals , de Beweging van 0, voor om naar nul uithuisplaatsingen te streven. Dat kan niet vandaag of morgen, weet Dijkshoorn, maar wel op de lange termijn. "Het is een stip aan de horizon. Dan moeten we aan veel knoppen draaien, één knop is armoede en schuld."

'Overheid heeft een ereschuld'

SP-Kamerlid Peter Kwint spreekt van een "ereschuld" van de overheid aan deze groep. "Het is extreem waarschijnlijk dat de toeslagenaffaire de thuissituatie van deze kinderen heeft geschaad."

Ook CDA'er René Peters vindt dat de overheid in dit geval een speciale rol moet vervullen. "Als de overheid burgers de verkeerde kant op duwt, waardoor zij vreselijk in de problemen komen, dan moet je de verantwoordelijkheid om deze mensen te helpen tot in het diepste van je ziel voelen. Een kind weghalen bij de ouders is echt de hel."

Kwint en Peters vroegen het kabinet al meerdere keren om opheldering over kinderen van toeslagenouders die uit huis zijn geplaatst.

Peters was eerst als wethouder in Oss en sinds 2017 als Tweede Kamerlid al ruim tien jaar politiek betrokken bij alle facetten van jeugdhulp. Hij weet daardoor ook dat al vele jaren sprake is van hardnekkige problemen, zoals te veel hulpverleners op één gezin of onvermogen om de problematiek die aan de kern van een dossier ligt te doorgronden.

Toch hoopt hij dat de overheid nu leert van wat er fout is gegaan met de honderden uit huis geplaatste kinderen. "Het is heel agressief als de overheid ingrijpt in een gezin. Dat moet je goed beseffen. We moeten deze 420 kinderen goed in beeld brengen en ze zo goed mogelijk helpen. En trek die goede behandeling door naar alle andere kinderen die hier ook mee te maken hebben maar geen toeslagenouders hebben."

Problemen stapelen zich op bij schulden

Sowieso staan schulden centraal in de problemen die zijn ontstaan bij de toeslagenaffaire en de uithuisplaatsingen. Dat wekt de vraag of het kabinet daarin iets moet veranderen. De overheid is namelijk vaak de grootste schuldeiser en staat ook vaak vooraan in de rij om te incasseren.

"Door die schulden ontstaat een opeenstapeling van problemen en dát kan tot uithuisplaatsing leiden", zegt Dijkshoorn. "Ouders worden wanhopig, krijgen een kort lontje, snauwen naar hun kinderen, krijgen ruzie met hun partner met in sommige gevallen een scheiding tot gevolg. Mensen raken getraumatiseerd, en dat begint allemaal met die schulden."

Dijkshoorn vindt daarom dat de overheid de schulden moet overnemen. "Dat kan in mijn optiek niet anders. We zijn zo'n rijk land dat er helemaal geen schulden hóéven te zijn."

Vanuit de politiek is die roep iets voorzichtiger. "Ik snap best dat overheid niet alle schulden wegstreept, maar het vormt vaak wel de kiem van het probleem", zegt Kwint. Hij wil wel dat het kwijtschelden van schulden een serieuze optie wordt als er sprake is van uithuisplaatsing van kinderen of als volwassenen anders dakloos dreigen te worden.

Ook Peters ziet dat de problemen breder zijn. "Als je de schulden van iemand kwijtscheldt, dan wil de buurman dat bij wijze van spreken ook. Ga naar die mensen toe en vraag wat zij nodig hebben, hoe zij geholpen kunnen worden. Daar hebben zij het meeste aan."

'Van brandje naar brandje rennen'

Naast het streven naar nul uithuisplaatsingen heeft Dijkshoorn nog een ander doel. Hij merkt dat politici soms van "van brandje naar brandje" rennen. Ophef leidt zelden tot een verbetering van het jeugdzorgsysteem. "Het helpt ook niet dat parlementariërs snel uit de Kamer verdwijnen of dat bewindslieden halverwege een kabinetsperiode van portefeuille wisselen. Dat gaat ten koste van de kennis en dus van de jeugd", aldus de jeugdpsychiater.

Hij kan op dit punt in ieder geval op instemming rekenen van de SP en het CDA. "We reageren te veel op incidenten", zegt Peters. "Als ik een vuurtje opstook in de Kamer, kom ik misschien eerder op tv, maar het leidt tot strenger optreden en ingrijpen en dat willen we juist niet altijd."

Kwint: "Laten we leren van de fouten die worden gemaakt, in plaats van de druk op jeugdinstellingen te verhogen."

We zijn benieuwd naar je mening over dit artikel. Klik hier om je feedback achter te laten in een korte vragenlijst van een minuut.