Keer op keer kwam een memo waarin een jurist van de Belastingdienst waarschuwde voor het effect van de harde aanpak van toeslagenfraude niet bij de juiste mensen terecht. Accountantskantoor PwC deed uitvoerig onderzoek, maar kan niet zeggen waarom dit document uit 2017 nooit de ambtelijke en politieke top bereikte.

Zelfs toen toenmalig staatssecretaris Menno Snel (Financiën) in 2019 specifiek naar dit soort signalen vroeg, kreeg hij nul op het rekest.

In het memo wees jurist Sandra Palmen erop dat de Belastingdienst "laakbaar" heeft gehandeld en waarschijnlijk compensatie zou moeten betalen. Was er eerder wat met het stuk gedaan, dan was de omstreden fraudeaanpak die centraal staat in het toeslagenschandaal mogelijk eerder stopgezet.

RTL Nieuws en Trouw meldden eerder dit jaar na eigen onderzoek dat het memo bewust in de doofpot is gestopt, maar de verantwoordelijke staatssecretaris Alexandra van Huffelen ontkende in juni dat het stuk is "verstopt".

Palmen stuurde memo naar opvolger, maar Snel kreeg document nooit te zien

Toen in juni 2019 duidelijk werd dat er bij de Belastingdienst veel mis was met de aanpak van mensen die verdacht werden van fraude met toeslagen, vroeg Snel de opvolger van Palmen of niemand daar eerder twijfels over had geuit.

Palmen stuurde daarop desgevraagd haar explosieve memo uit 2017 naar haar opvolger. Maar dat kwam volgens PwC niet bij Snel terecht. Alleen "drie andere medewerkers" ontvingen het document.

Tussen 2017 en eind 2020 dook het stuk af en toe op, maar er werd nooit echt gevolg aan gegeven. Toen ambtenaren in juni 2019 de toeslagenaffaire probeerden te reconstrueren voor Snel, werd het memo in een conceptstuk gezet. Maar dat concept kwam uiteindelijk te vervallen. In plaats daarvan kwam een nieuw 'factsheet', met daarin geen verwijzing naar het memo. Wel werd het concept doorgestuurd naar de ambtelijke top.

Volgens PwC is er geen "duidelijke verklaring" gevonden waarom het stuk niet bij "de uiteindelijke set" zat.

Belastingdienst-directeur geëmotioneerd door toeslagenaffaire
99
Belastingdienst-directeur geëmotioneerd door toeslagenaffaire

Waarschuwingsmemo nooit gearchiveerd

Volgens PwC was het memo moeilijk vindbaar doordat het stuk niet werd "gegoten in de standaardvorm" van een soortgelijke memo. Het stuk is gestuurd aan het managementteam Toeslagen, maar niet gearchiveerd bij de stukken van dat team.

PwC tekent bij het onderzoek aan dat een topambtenaar van Toeslagen (uit het 'managementteam') niet wilde meewerken aan interviews. Voormalig staatssecretaris Snel heeft zijn privételefoon niet ter beschikking gesteld. Het toestel "bevatte geen zakelijke correspondentie", volgens Snel.