Donderdagavond stapte demissionair minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Zaken) op nadat de Tweede Kamer een motie van afkeuring had aangenomen vanwege haar rol in de evacuatie vanuit Afghanistan. Wat is het verschil tussen een motie van afkeuring en een motie van wantrouwen?

Wat is wat?

  • Motie van afkeuring: weegt minder zwaar, want uit kritiek op beleid
  • Motie van wantrouwen: weegt zwaar, want uit kritiek op persoon (of het hele kabinet)

Wat is een motie van afkeuring? Een motie van afkeuring veroordeelt het beleid van een bewindspersoon of het hele kabinet. Ze is een signaal van onvrede, maar heeft niet per se directe politieke gevolgen. Het gebeurt vaak dat een bewindspersoon zelf besluit op te stappen, maar officieel hoeft dat niet.

Kaag besloot donderdag wel op te stappen nadat de motie van afkeuring tegen haar was aangenomen. "De Kamer oordeelt dat het kabinet onverantwoord heeft gehandeld. Hoewel ik sta voor onze inzet (in Afghanistan, red.), kan ik niet anders dan als eindverantwoordelijke minister de consequenties van dit oordeel aanvaarden", zei ze tegen de Kamer.

Donderdag werd ook een motie van afkeuring tegen demissionair minister Ank Bijleveld (Defensie) aangenomen. Zij besloot echter aan te blijven, omdat ze "een andere persoonlijke afweging" heeft gemaakt dan Kaag.

Ook demissionair premier Mark Rutte besloot in april aan te blijven nadat een motie van afkeuring tegen hem breed gesteund werd. Rutte had het in zijn gesprekken in de formatie over toenmalig CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt gehad, maar loog daarover tegen de media.

Kaag emotioneel na aftreden: 'Waardevol ambt dat ik zal missen'
66
Kaag emotioneel na aftreden: 'Waardevol ambt dat ik zal missen'

Hoe zit het met een motie van wantrouwen? Zo'n motie weegt een stuk zwaarder dan een motie van afkeuring. Ze geeft namelijk aan dat de Kamer geen vertrouwen meer heeft in een bewindspersoon of zelfs het hele kabinet. In dat geval is aftreden verplicht.

In de afgelopen jaren is het aantal ingediende moties van wantrouwen flink toegenomen - vooral dankzij de PVV - maar de meeste daarvan werden niet aangenomen. De recentste motie van wantrouwen tegen het gehele demissionaire kabinet werd ingediend door DENK-fractievoorzitter Farid Azarkan vanwege de informatie over de toeslagenaffaire. De motie werd uiteindelijk niet aangenomen.

Wanneer een bewindspersoon twijfelt of de Kamer nog vertrouwen heeft in diens beleid, kan een motie van afkeuring of wantrouwen ook uitgelokt worden. Als de motie wordt verworpen, geeft dat aan dat het vertrouwen van de Kamer nog bestaat.

Zijn er nog andere moties die ingediend kunnen worden? Ja. Er bestaat ook een motie van treurnis. Dat is een mildere versie van een motie van afkeuring en hoeft daardoor ook geen politieke consequenties te hebben.

In april werd een motie van treurnis ingediend over de informatievoorziening omtrent de uitzending van extra militairen naar Afghanistan. De Tweede Kamer ging akkoord met de uitzending van de tachtig militairen, maar was boos omdat de militairen al waren uitgezonden voordat het Kamerdebat erover had plaatsgevonden.