Tijdens de chaotisch verlopen evacuatie van mensen uit Afghanistan naar Nederland ging er veel fout, erkende demissionair minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Zaken) woensdagavond tijdens het Kamerdebat daarover. "Een bittere constatering", concludeerde de bewindsvrouw.

"We hebben gehandeld op basis van de verkeerde aannames", zei Kaag. "Ik vind dat vreselijk." Ze somde vervolgens vijf aannames op waarbij het in haar ogen fout is gegaan.

De snelheid van de opmars heeft volgens Kaag zelfs de Taliban zelf verrast. "Een eigenaardig feit." Ook had het demissionaire kabinet verwacht dat de hoofdstad Kaboel langer stand zou houden.

Daarnaast speelde ook de "relatieve zwakte" van de Afghaanse strijdkrachten een rol. "Dat die strijdkrachten niet het gevecht zijn aangegaan, was natuurlijk een teleurstelling."

Verder waren de risico's rond de luchthaven van Kaboel niet goed ingeschat en tot slot stipte Kaag de volledige afhankelijkheid van de Verenigde Staten in Afghanistan aan. "De keuze van het vertrek, de toegang tot de luchthaven, de dag waarop je mocht werken. We waren allemaal afhankelijk van de VS", zei Kaag.

De internationale gemeenschap, waaronder Nederland, had te horen gekregen dat zij tot en met 31 augustus de tijd zou krijgen om te evacueren, maar de Amerikanen vervroegden dat zonder enig overleg naar 26 augustus.

Lobbyen en druk zetten om meer tijd te krijgen, mocht niet baten. Ook demissionair premier Mark Rutte bemoeide zich er tevergeefs mee. "Het was ons niet gegund", aldus Kaag.

Kaag: 'Handelen op verkeerde aannames is bittere constatering'
134
Kaag: 'Handelen op verkeerde aannames is bittere constatering'

Deel van Kamer zeer kritisch: 'Ik schaam mij diep'

Een deel van de Kamer was uiterst kritisch over de gang van zaken rond de evacuatie en ook over de gebrekkige informatievoorziening van het kabinet richting het parlement. Het debat begon uren later zodat op het laatste moment nog documenten gestuurd konden worden.

Kamerleden moesten woensdagochtend in de Volkskrant lezen dat de Nederlandse ambassade in Kaboel al maanden geleden om hulp vroeg om ambassadepersoneel te evacueren. Dat stond niet in het vorige week gestuurde feitenrelaas van het kabinet en was ook niet terug te lezen in de antwoorden op de bijna vijfhonderd gestelde Kamervragen, die pas gisteravond laat werden verstuurd aan de Kamerleden.

"Ik ben trots op Nederland, maar vandaag schaam ik mij diep", zei PvdA-Kamerlid Kati Piri. "Het kabinet moet met een verdomd goed verhaal komen om het vertrouwen te winnen", vond SP'er Jasper van Dijk.

"Waar was de premier voor de Nederlanders die vanaf begin augustus in doodsangst vastzaten in Kaboel? Waarom koos hij er niet voor een persconferentie te geven, zoals andere wereldleiders dat deden?", vroeg Salima Belhaj (D66) aan Mark Rutte.

'We hebben niet de luxe om eisen te stellen'

De VVD vindt het vooral belangrijk dat Afghaanse vluchtelingen en Afghanen die de Nederlandse missie hebben geholpen, worden opgevangen in de regio. "Niet iedereen die een keer twee stenen op elkaar heeft gemetseld, is meteen een target voor de taliban", zei VVD-Kamerlid Jeroen van Wijngaarden.

Er moet volgens hem ook in deze crisissituatie, zoals gebruikelijk bij asielprocedures, per geval worden gekeken of ze een verblijfsvergunning voor Nederland kunnen krijgen.

De Kamer had alleen begin vorige maand al ingestemd met de oproep van D66 om iedereen die de Nederlandse overheid in Afghanistan heeft geholpen, te evacueren. De missie in Afghanistan duurde bijna twintig jaar.

Volgens Derk Boswijk (CDA) heeft Nederland helemaal "niet de luxe om eisen te stellen" aan wie wel en wie niet in Nederland mag worden opgevangen. "We hebben de morele plicht om mensen die voor ons hebben gewerkt en gevaar lopen, op te vangen."

Boswijk was een van de weinigen die de hand ook in eigen boezem stak. Hij weet het niet-adequate Nederlandse handelen aan de bezuinigingen op Defensie. "Ook mijn partij heeft te veel bezuinigd." Het kabinet heeft in zijn woorden "gefaald".

Kaag: 'Waren de enigen die rond de klok werkten'

Kaag benadrukte keer op keer hoe hard er op haar ministerie sinds het uitbreken van de crisis in Afghanistan door honderden ambtenaren is gewerkt.

"Nederland is het enige land dat rond de klok doorwerkte in Afghanistan", zei Kaag. "Juist in het holst van de nacht is het gelukt om honderden mensen naar het vliegveld te brengen."

De bomaanslag bij het vliegveld, die aan zeker 170 mensen het leven kostte, gebeurde vlak bij de plek waar de laatste mensen over de muur naar het vliegveld werden getrokken, zei de bewindsvrouw. "Levensbepalende beslissingen werden in luttele seconden genomen. Dat zorgt voor een enorme zware morele druk."

Volgens het kabinet zijn nog 22 tolken en hun gezinnen in Afghanistan achtergebleven na de beëindiging van de Nederlandse evacuatievluchten eind vorige maand.

In totaal zijn voor zover nu bekend 1.897 mensen vanuit Afghanistan naar Nederland geëvacueerd. Kaag noemt dat een enorme prestatie gezien de beperkte middelen. Er werd rekening gehouden met 250 tot 300 personen.