De meeste ongelukken gebeuren in de afdaling, werd er vorig jaar al vanuit het parlement gewaarschuwd. Nu het aantal positieve besmettingen in enkele dagen explosief is gestegen, dringt de vraag zich op of het kabinet te veel risico's heeft genomen bij de laatste versoepelingen. Vanuit de Kamer klinkt kritiek.

"We zitten in een fase waarin we bereid moeten zijn risico te nemen", zei demissionair premier Mark Rutte eind februari. De situatie waarin we nu zitten, is eigenlijk een gevolg van dat beleid.

Per 26 juni werd een rits aan versoepelingen doorgevoerd. Onder andere nachtclubs en discotheken werden weer toegankelijk met een coronatoegangsbewijs. Een fout, erkennen Rutte en demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) maandagmiddag. Woensdag debatteert de Kamer met het kabinet over de coronamaatregelen.

De teugels worden weer aangetrokken, werd vrijdag in een persconferentie bekendgemaakt. Dat leidde tot zoveel chagrijn en onduidelijkheid dat Rutte en De Jonge maandag hun excuses aanboden. Maar daarmee zijn de vragen en irritaties niet verdwenen.

SP: 'Kabinet was trots om verder te gaan dan anderen'

"Waar is nu precies excuses voor aangeboden?", vraagt SP-Kamerlid Maarten Hijink zich af. "Was dat voor een ongezellige persconferentie? Voor de afwezigheid van zelfreflectie? Of omdat er foute maatregelen zijn genomen?"

Het kabinet leek willens en wetens een risico te nemen. "We zetten nu echt een grote stap. Een van de verst gaande stappen in Europa", zei Rutte eind juni in een toelichting op de versoepelingen.

"Ze waren er echt trots op dat ze verder gingen dan andere landen", zegt Hijink nu. Terwijl het gevaar van de zeer besmettelijke deltavariant van het coronavirus volgens de SP'er niet uit de lucht kwam vallen. India en het Verenigd Koninkrijk hebben die zeer pijnlijke les al geleerd.

PvdA: 'Kabinet zat in ontkenningsfase toen het verkeerd ging'

"Als je risico's neemt, zeg dat dan ook eerlijk", vindt PvdA'er Attje Kuiken. "Nu krijgen anderen de schuld van het grote aantal besmettingen. Vooral de jongeren." Kuiken brengt in herinnering dat De Jonge begon over "dansen met Janssen" en dat het demissionair minister Ferd Grapperhaus was die zong: "Zeg mondkapje waar ga je heen? Naar het vuil, naar het vuil."

Ook Hijink baalt van de communicatie vanuit het kabinet. Zo merkte De Jonge vorige week op dat mensen wel "erg gretig genieten" van de versoepelingen. Hijink: "Mooi is dat. De Jonge is te gretig geweest met versoepelen. Dit was te voorzien."

Kuiken: "Het kabinet zat in de ontkenningsfase toen het de verkeerde kant op ging. Er zit drie weken vertraging in de rekenmodellen, maar we wisten al op basis van het Red Team en van de situatie in het Verenigd Koninkrijk dat het aantal besmettingen bij ons op zou lopen."

Kuiken drong er samen met D66 vorige week op aan dat het kabinet een spoedadvies zou aanvragen bij het OMT vanwege de oplopende besmettingen. "Er was voor en achter de schermen nogal wat nodig om het kabinet die stap te laten zetten."

Rutte: 'Geen risico genomen ten opzichte van OMT-advies'

Volgens Rutte is het risico dat nu is genomen van een andere aard dan dat van ruim vier maanden geleden. "Wat we in februari zeiden, en wat we in maart en april hebben gedaan, is dat we iets vooruitlopen op het OMT en toch een voorzichtige stap hebben gezet", zegt hij maandag.

Het beleid van nu is volgens de premier in lijn met het OMT-advies. "In die zin was het niet een risico ten opzichte van het advies dat er lag."

Dat klopt alleen niet. Het OMT adviseerde om de toegangstesten 24 uur te laten gelden, het kabinet koos aanvankelijk voor 40 uur, maar komt daar inmiddels weer op terug. Ook opperde het OMT om de kroegen sinds afgelopen weekend om 22.00 uur te sluiten, maar het kabinet hanteert een soepeler beleid; de horeca mag om middernacht dicht.

Het was CDA-Kamerlid Pieter Heerma die bijna exact een jaar geleden tegen het kabinet zei dat de meeste ongelukken plaatsvinden in de afdaling, niet in de beklimming.

"Je bent moe. Je hebt het gevoel dat, als je aan de top bent, de zwaarste klus erop zit. Maar juist nu moeten we met elkaar volhouden om ook die afdaling met elkaar tot een goed einde te brengen", aldus Heerma destijds.