Het CDA heeft de Tweede Kamerverkiezingen afgelopen maart verloren door interne strijd, een gebrek aan vertrouwen en een gebrek aan leiderschap. Dat blijkt uit het zaterdag gepresenteerde rapport van de evaluatiecommissie onder leiding van CDA-burgemeester Liesbeth Spies.

"Door interne strijd, veel te veel onenigheid, het eigenbelang boven dat van Team CDA te stellen en een gebrek aan onderling vertrouwen heeft het CDA deze verkiezingen verloren", aldus Spies. Ook ontbrak het volgens haar aan bestuurlijke strategie en regie.

Spies concludeert dat er "van respectvol met elkaar omgaan vaak geen sprake was". "Vanaf de lijsttrekkersverkiezingen in juli kreeg het eigenbelang van velen prioriteit boven het belang van Team CDA."

Dit leidde volgens de commissie "tot beschadiging van persoonlijke verhoudingen, en resulteerde in solistisch optreden en, gevoed door wantrouwen, een onveilige omgeving". Volgens de commissie is er onvoldoende geïnvesteerd in Team CDA, waardoor het geen hecht team was en geen eenheid uitstraalde.

Leiderschapsverkiezing trok zware wissel op het CDA

Deze eenheid binnen de partij was volgens Spies al sinds de lijsttrekkersverkiezing van juli vorig jaar "ver te zoeken". Hugo de Jonge won toen nipt van Pieter Omtzigt, maar hij kreeg als lijsttrekker "niet de steun die hij had mogen verwachten". Spies concludeert dat de verkiezing tot verdeeldheid heeft geleid waardoor de positie van De Jonge "ernstig ondermijnd" is.

De Jonge stapte uiteindelijk in december op als lijsttrekker. Hij nam dit besluit enerzijds omdat hij dit werk niet langer kon combineren met zijn ministerpost. Een reden die ook naar buiten toe is gebracht. Anderzijds is zijn lijsttrekkerschap onder druk komen te staan omdat hij "door sommigen niet geaccepteerd werd, de peilingen terugliepen en de fondsenwerving achterbleef", aldus Spies.

De commissie benadrukt wel dat De Jonge niet onder druk van bijvoorbeeld het hoofd fondsenwerving is opgestapt. "Het was een feit dat de sponsoring achterbleef en dat er zorgen waren, die zorgen hebben hem natuurlijk ook bereikt. Maar de druk is niet naar één of enkele personen te herleiden."

Vanwege het opstappen van De Jonge stond het CDA weer voor de kwestie wie er lijsttrekker moest worden. "Er ontstond druk op Wopke Hoekstra om zich kandidaat te stellen en op Omtzigt om deze keuze te steunen", schrijft Spies. Vervolgens bleek dat de verenigingsraad unaniem voorstander was voor het voordragen van Hoekstra.

Of Omtzigt destijds gepasseerd is omdat de partijvoorzitter hem de post had beloofd, zoals hij zelf beweerd, kan de commissie "niet verifiëren, omdat deze verklaringen elkaar tegenspreken".

'Veel te weinig lerend vermogen'

"Jammer genoeg is het lerend vermogen in onze club veel te klein", zei Spies zaterdag verder. "Een deel is ook al geconstateerd door de vorige evaluatiecommissie."

In het rapport wordt verder amper kritiek op specifieke personen geuit. Ook wordt er weinig gerefereerd aan de gelekte memo die leidde tot het vertrek van Omtzigt.

Wel zei Spies over de gang van zaken rondom Omtzigt en de kritiek die hij op de partij had: "We hebben heel veel signalen ontvangen en die zo goed mogelijk proberen te onderzoeken. Belevingen kunnen ongetwijfeld bij de één anders zijn dan bij de ander. Na uitgebreid wederhoor bij de leden hebben we een eenduidig beeld geschetst."

'Excuses aan Omtzigt zouden wederkerig moeten zijn'

Binnen het hele CDA zouden mensen excuses aan elkaar moeten aanbieden voor de gang van zaken, vindt Spies. Op de vraag of CDA'ers dan ook excuses aan Omtzigt zou moeten aanbieden, in de hoop op een terugkeer, reageert Spies: "Er zijn veel mensen die sorry tegen elkaar zouden moeten zeggen. Ik ga niet exclusief over Hoekstra, De Jonge of Omtzigt praten."

"Als er al sorry tegen Omtzigt gezegd zou moeten worden, dan zou Omtzigt ook sorry tegen anderen moeten zeggen. Er zit wederkerigheid in."

Landelijk bestuur stapt op

Na het lezen van het rapport besloot het landelijk partijbestuur zaterdagochtend op te stappen, liet interim-voorzitter Marnix van Rij weten. "Dit rapport maakt heel duidelijk dat het CDA deze keer van zichzelf heeft verloren. Een terechte, maar ook pijnlijke conclusie."

Het CDA zakte bij de verkiezingen terug van negentien naar vijftien zetels. Als Omtzigt die vorige maand opstapte bij het CDA nadat zijn notitie was uitgelekt, in september officieel vertrekt (nu is hij nog met ziekteverlof), blijven er nog maar veertien zetels over.

Ook lieten verschillende lokale CDA afdelingen de laatste weken weten dat ze twijfelden over de koers van de landelijke partij. Of het rapport ervoor kan zorgen dat de leden weer het vertrouwen in het CDA terugvinden durft Spies niet te zeggen. "Ik kan wel iedereen recht in de ogen aankijken en zeggen dat we de vinger op de zere plek hebben gelegd. Maar een cultuurverandering doe je niet op een zaterdagmiddag. Dat vraagt tijd en investeringen."

Voor september staat een bijzonder partijcongres ingepland waarop onder meer het rapport zal worden besproken. "We hopen dan een kantelpunt te bereiken en het optimisme terugvinden. Meer vertrouwen, minder ik en meer jij", aldus Van Rij.