Hugo de Jonge gaat nog niet helemaal zonder zorgen op vakantie. Het risico bestaat dat het coronavirus weer opleeft, bijvoorbeeld doordat er een variant opduikt waar de vaccins geen vat op hebben. "We moeten niet denken dat we er al zijn", waarschuwt de demissionair minister van Volksgezondheid. NU.nl sprak met hem over hoe de komende maanden eruitzien en over zijn dagelijkse dilemma hoe hij het best op mensen met complottheorieën kan reageren. "Ik heb een heleboel tweets niet verstuurd."

Wat voor een zomer wordt dit?
"Ik hoop dat er een aantal weken vakantie in zit en dat iedereen geniet van alle mogelijkheden die we weer hebben. Er is heel veel om dankbaar voor te zijn als je kijkt naar waar we nu staan vergeleken met een paar maanden geleden."

"Tegelijkertijd moeten we waakzaam zijn, want we hebben van vorig jaar geleerd dat je paraat moet blijven staan voor een nieuwe opleving van het virus. Ook al weet je niet wat voor een opleving."

Als het virus oplaait, maar het aantal ziekenhuisopnames is niet alarmerend groot, is er dan toch weer een lockdown nodig?
"Nee. Als de ziekenhuiscijfers laag blijven, zou dat fantastisch zijn."

Wat doet het demissionaire kabinet dan wel als er toch brandhaarden ontstaan?
"Wij moeten een dijk bouwen om de volgende golf te weren, die uit vier lagen bestaat." (De Jonge begint op een leeg A4'tje een dijk met vier lagen te tekenen)

"Dat begint met goede monitoring zoals analyses van het rioolwater. Dan gaan we testen en traceren, de tweede laag. Dat gebeurt al en daar gaan we nog intensiever mee aan de slag. Zorg ervoor dat je je laat testen als je terugkomt van vakantie. We rollen de rode loper naar de teststraat uit voor jongeren. Ook stellen we zoveel mogelijk zelftests beschikbaar."

"Vervolgens moeten we zorgen voor een zo hoog mogelijke vaccinatiegraad, bij iedere doelgroep en in iedere wijk. Daarbovenop, als vierde laag, komen eventuele maatregelen."

“Ik ben de minister van Volksgezondheid, ik ben niet de minister van kijk-maar-wat-je-doet.”

Er komen geen strenge, nationale maatregelen meer?
"In mindere mate. Het is beter zo lokaal mogelijk in te grijpen."

Lokaal optreden bleek lastig.
"Daar hebben we met z'n allen van geleerd. Je moet het anders vormgeven. Op tijd en ferm genoeg."

Gaat dan bijvoorbeeld een gemeente of een provincie op slot als daar mensen besmet zijn?
"Bijvoorbeeld. Of meer lokaal, op de plek waar de uitbraak is."

"Stel: de uitbraak is in een slachthuis waar allemaal niet-gevaccineerde arbeidsmigranten werken. Dan ga je natuurlijk niet alle cafés in Amsterdam op slot gooien. Je gooit het slachthuis op slot, spoort die arbeidsmigranten op, zet ze in quarantaine en biedt ze het liefst ter plekke een vaccin aan."

"Als we in staat zijn door met testen en traceren lokale uitbraakjes te isoleren en ervoor zorgen dat het uitbraakjes blijven, doen we het goed."

Dat zou dan toch kunnen betekenen dat lokaal de kroegen dichtgaan?
"Dat kan. Maar laten we alles doen wat mogelijk is om dat te voorkomen."

Niemand wil dat, maar is het mogelijk?
"Ik kan niet op alle what-ifs ingaan. Maar we zullen boven op nieuwe besmettingen springen. Met die dijk." (De Jonge laat het A4'tje weer zien)

"Je houdt altijd een deel dat niet beschermd is. Met een gemiddelde vaccinatiegraad van 85 procent die we hopen te bereiken, is nog steeds 15 procent niet gevaccineerd. Ook werkt het vaccin niet bij iedereen. Je hebt dan zeker 20 procent van de mensen die het risico lopen op een infectie en in het ziekenhuis kunnen belanden."

"Tegen mensen die zich niet willen laten vaccineren, kun je zeggen: eigen schuld. Maar zo werkt het niet. Ook zij kunnen ernstig ziek worden, een ziekenhuisbed bezet houden en zorgen voor uitstel van een operatie van iemand anders. En voor maatregelen die we dan moeten nemen, waar we juist zo tabak van hebben."

"Dat levert nieuwe spanningen op in het najaar. We moeten niet denken dat we er al zijn."

Hugo de Jonge liet begin juni graag zien dat hij is gevaccineerd.

Hugo de Jonge liet begin juni graag zien dat hij is gevaccineerd.
Hugo de Jonge liet begin juni graag zien dat hij is gevaccineerd.
Foto: ANP

Een infectieziekte kun je niet uitroeien, zeggen wetenschappers. Hoe ziet het leven met corona eruit?
"Ik blijf het herhalen: jezelf wapenen via vaccinatie. Dat is ook zo - hoe zal ik het zeggen - onbegrijpelijk aan de discussies over vaccineren."

"Mensen die zich niet willen laten prikken, willen ook niet terug naar de maatregelen. Maar zij maken de weg uit de crisis, het vaccineren, wel verdacht. Dat is heel raar. Het kan niet allebei."

"Het heeft iets decadents om te denken dat je kunt bedanken voor het enige middel dat ons uit deze crisis helpt, maar tegelijkertijd kunt rekenen op de solidariteit en de bescherming van anderen die zich wel laten vaccineren."

Wordt er volgens u te veel aandacht aan die discussie gegeven?
"Dat is een terechte vraag. Er is een soort coronamoeheid ontstaan. Een soort boosheid uit machteloosheid. Dat kan ik begrijpen."

"Maar ik kan er met mijn verstand niet bij dat je geen bijdrage wilt leveren om dat nare virus terug te dringen door je te laten vaccineren en tegelijkertijd die maatregelen ook niet wilt."

Hebt u weleens de neiging om er in discussies met gestrekt been in te gaan, à la Marc Van Ranst, de Belgische viroloog die wordt bedreigd?
"Ieder zijn stijl. Overigens grote waardering voor Marc Van Ranst."

"Mensen die vatbaar zijn voor alternatieve theorieën en in hun beoordeling van het overheidsbeleid al hun levensverdriet en boosheid projecteren, gaan soms zo ver dat het leidt tot bedreiging en intimidatie van de mensen die ons uit deze crisis moeten helpen. Dat zie je eigenlijk overal."

"Daar moet je paal en perk aan stellen. Tegelijkertijd geldt: alles wat aandacht krijgt, groeit. Dus als wij het er de hele tijd over hebben, dan krijgt het een groot podium met een spotlight erop. Dat is het laatste wat deze mensen verdienen."

“Feitenvrije verhalen hoor je terug in de Tweede Kamer. Dat is iets om je zorgen over te maken.”

Daar doet u zelf aan mee.
"Je zou zeggen: negeer het. Aan de andere kant willen we toch niet leven in een land waar wetenschappers niet vrij hun werk kunnen doen? Het is onbestaanbaar dat we het onbesproken laten en onbestaanbaar dat we dit soort feitenvrije onzin die sommige mensen ter berde brengen onweersproken laten. Je hebt recht op je eigen mening, niet op je eigen feiten."

Dus het weerspreken overheerst bij u?
"Voor mij is het iedere dag opnieuw kiezen."

Is dat iedere keer weer een dilemma?
"Ja. Als sommige idiote ideeën wortel schieten, ondermijnt dat de volksgezondheid. Ik ben de minister van Volksgezondheid, ik ben niet de minister van kijk-maar-wat-je-doet. Ga ik erop in en weerspreek ik de onzin, of negeer ik het om het maar geen podium te geven? Dat is inderdaad iedere keer weer een dilemma."

"Ik nam deze week bijvoorbeeld het besluit dat onze jongeren zich ook mogen laten vaccineren. Veel vragen die leven hebben hun oorsprong uit complotterige theorieën die via sociale media worden verspreid."

"Diezelfde feitenvrije verhalen hoor je terug in de Tweede Kamer. Dat is niet een of ander donker hoekje op het internet, maar onze nationale vergaderzaal! Dat is iets om je zorgen over te maken. Dus ja, soms trek ik een streep en weerspreek ik het. Maar, ik laat dingen vaak ook onbesproken."

U hebt heel veel tweetjes niet verstuurd?
"Dat is precies hoe je het zegt. Dat is helemaal waar. Ik zou inmiddels een stevig kladblok vol hebben als ik die allemaal zou hebben opgeschreven."

"Ik heb heel veel tweetjes niet verstuurd. Sterker nog: ik heb ze ingetypt en toch maar verwijderd. Ook in de Kamer heb ik heel veel uitspraken niet gedaan."

Heeft dit soort discussies uw mensbeeld veranderd?
"Nee. Het onderstreept de complexiteit van ons werk. Bij verreweg de meeste mensen heeft deze crisis het mooiste naar boven gebracht, bij sommigen precies het tegenovergestelde."