Hoewel het Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt zaterdagmiddag afscheid heeft genomen van het CDA, behoudt die partij nog wel even Omtzigts zetel. Het Kamerlid is namelijk tot half september met ziekteverlof. Henri Bontenbal neemt tot die tijd de zetel van Omtzigt over en doet dat namens het CDA. Dat zegt Leonard Besselink, hoogleraar constitutioneel recht, tegen NU.nl.

Volg dit verhaal Ontvang meldingen bij belangrijke ontwikkelingen rondom Pieter Omtzigt

Omtzigt, die meer dan 300.000 voorkeursstemmen kreeg, besloot op te stappen nadat een memo van hem was uitgelekt waarin hij vertelde dat hij zich de afgelopen jaren zelden gesteund voelde door zijn partij.

"De Kiesraad heeft de verkiezingsuitslag vastgesteld en heeft dus bepaald dat Omtzigt een zetel heeft behaald", legt Besselink uit. Bij verkiezingen wordt objectief bepaald wie Kamerlid wordt. "Buiten het vaststellen van de kandidatenlijst heeft een politieke partij zomin als een individueel Kamerlid daar verder invloed op."

Omtzigt wordt nu, gedurende zijn ziekteverlof, vervangen door een ander Kamerlid. "Pas zodra hij terug wil keren in de Kamer, is die zetel weer van hem."

Het voormalig CDA-lid zei op 25 mei zich voor een periode van nog zestien weken te zullen laten vervangen wegens oververmoeidheid. Dat is dus tot 14 september. Als hij dan beter is, verliest het CDA op dat moment dus pas één van haar vijftien zetels.

Kamerlid houdt aanspraak op zetel tot hij afstand doet

"Een Kamerlid houdt verder aanspraak op zijn zetel, ook als hij of zij van partij verandert", stelt Besselink. Deze situatie verandert niet als een Kamerlid zich tijdelijk ziek meldt.

Dat het CDA een zetel gaat verliezen, noemt Besselink "alleen in politieke zin relevant. Maar verder zijn de regels helder: Kamerleden kunnen gedurende de hele periode aanspraak maken op hun zetel, tenzij zij er expliciet afstand van hebben gedaan." Dit was bijvoorbeeld het geval bij D66-parlementariër Sidney Smeets, die aftrad na berichten dat hij seksueel contact had gezocht met tieners.

Besselink beaamt dat het om een bijzondere situatie gaat. "Het komt sowieso niet vaak voor dat een Kamerlid langere tijd wordt vervangen wegens ziekte. Het komt helaas de laatste jaren wel te vaak voor dat een zetel van politieke kleur verandert door problemen binnen een partij."

Analyse memo Omtzigt: 'Je vraagt je af wat hij nog bij het CDA doet'
181
Analyse memo Omtzigt: 'Je vraagt je af wat hij nog bij het CDA doet'

Gevolgen voor formatie nog onduidelijk

Wat Omtzigts vertrek voor de formatie betekent, is nog onduidelijk. Om tot een Kamermeerderheid te komen maakt een uiteindelijke daling van vijftien naar veertien CDA-zetels weinig verschil. Een combinatie van VVD, D66, CDA en Volt of JA21 levert door Omtzigts vertrek geen meerderheid meer op, maar dit was nooit een serieuze optie. Volt-fractievoorzitter Laurens Dassen had eerder al aangegeven niet te willen meeregeren.

Hoewel de grote partijen de (lastig te realiseren) wens voor een meerderheid in de Eerste Kamer al hebben losgelaten, streven zij nog steeds naar een meerderheid in de Tweede Kamer. Kortom: de kabinetsformatie blijft nog altijd een ongelooflijk ingewikkelde puzzel, zeker met een instabiele partij als het CDA momenteel.