Goedemiddag! De Tweede Kamer debatteert vandaag met informateur Herman Tjeenk Willink over zijn eindverslag. Naar verwachting wordt SER-voorzitter Mariëtte Hamer (PvdA) benoemd als nieuwe informateur om verder te gaan met de formatie. Ook zal de vertrouwenskwestie van VVD-leider Mark Rutte centraal staan.
woensdag 12 mei om 15:06
Het debat over hoe de formatie verder moet is afgelopen en daarmee sluiten wij dit liveblog.

Om 18.30 uur debatteert de Tweede Kamer over de aanpak van het coronavirus. 
woensdag 12 mei om 15:04
Meerderheid Tweede Kamer stemt in met aanstelling van Hamer als nieuwe informateur.
woensdag 12 mei om 14:40
Het debat wordt nu geschorst tot 17.00 uur. Daarna zal er gestemd worden over een x aantal ingediende moties, waaronder de motie over het voorstel om Hamer aan te stellen om de formatie verder te gaan leiden. Een ruime meerderheid zal dit zo officieel steunen.
woensdag 12 mei om 14:23
Er zijn verder geen vragen meer gesteld aan Tjeenk Willink. Er wordt nu gekeken welke Kamerleden nog graag een tweede termijn (nog een inbreng) willen doen.
woensdag 12 mei om 14:22
Informateur Tjeenk Willink herhaalt dat vertrouwen mogelijk hersteld kan worden
Volgens Tjeenk Willink is het vertrouwenskwestie de vraag die al de hele dag in de Kamer hangt. Net als in zijn eindverslag herhaalt de informatie dat hij nog geen coalitiescenario's heeft onderzocht. "Het ging nog niet om wie met wie." Hij legt uit dat er verschillende elementen zijn die dat vertrouwen zullen bepalen en dat gedurende de formatie aan de hand van de inhoud moet gaan blijken of dit hersteld kan worden. Als de formatie dan is vormgegeven, is de vraag naar vertrouwen in personen die partijen vertegenwoordigen volgens Tjeenk Willink aan de orde. "En daar wordt breed de opvatting gedeeld dat uiteindelijk partijen zelf bepalen wie mogelijk deel uitmaken van een te vormen kabinet. Al sluit dat een gemeenschappelijk standpunt over de eisen die aan bewindslieden mogen worden gesteld niet uit."
woensdag 12 mei om 14:00
Alle Kamerleden hebben inmiddels hun bijdrage gehouden. Er is nu een korte schorsing, daarna zal informateur Tjeenk Willink het woord nemen.
woensdag 12 mei om 13:09
Rutte vraagt Ploumen en Klaver naar kijk op bestuurscultuur
Tot nu toe heeft Rutte, die aan het begin van het debat aangaf dat hij vindt dat alle partijen moeten meedenken over een nieuwe bestuurscultuur en daar verantwoording voor moeten nemen, alleen aan PvdA-leider Ploumen en GroenLinks-leider Klaver gevraagd wat hun kijk is op de nieuw te ontwikkelen bestuurscultuur.

Beide partijen hebben een samenwerking met Rutte nog niet uitgesloten. Ook lieten ze de afgelopen weken doorschemeren dat het tijd wordt om weer naar de toekomst te kijken. Hierdoor worden ze nog gezien als mogelijke coalitiepartijen.

Wel zei Ploumen net tijdens haar bijdrage dat Ruttes plannen nog "onder de maat zijn" en het vertrouwen "niet hersteld is". Klaver wil het eerst hebben over de inhoud.
woensdag 12 mei om 12:59
Klaver (GroenLinks) wil zo snel mogelijk weer naar de inhoud en door
Jesse Klaver heeft "zeer beperkt geloof" dat Rutte nog "een ander mens kan worden". Maar daar gaat het volgens hem niet om. "De gesprekken moeten zo snel mogelijk weer over de inhoud gaan. Als er werkelijk inhoudelijk iets kan veranderen, dan kan dat de reden zijn om te kijken of je überhaupt weer met elkaar verder kan."

Klaver noemt drie thema's waar inhoudelijk naar gekeken moet worden: aanpak klimaatverandering, aanpak van de stikstofcrisis en toegang tot het recht versterken.
woensdag 12 mei om 12:47

Ploumen (PvdA) vindt plannen van Rutte 'onder de maat'
Nadat Lilianne Ploumen heeft toegelicht wat een nieuw kabinet moet veranderen in Nederland, krijgt ze de vraag van Esther Ouwehand (PvdD) of ze nog vertrouwen heeft, of nog ziet ontstaan, in de VVD van Mark Rutte. 

"We hebben toen de motie van wantrouwen gesteund, we hebben ook met belangstelling naar de voorstellen geluisterd die Rutte sindsdien heeft gedaan - die heb ik gekwalificeerd als onder de maat - en wat ons betreft is dat nog niet gewijzigd vandaag. Dus dat vertrouwen is niet hersteld."

woensdag 12 mei om 12:35
Hoekstra (CDA) heeft nog vertrouwen in samenwerking Rutte
"De CDA fractie heeft niet voor niets al op 1 april (tijdens het Omtzigt-debat, red.) aangegeven dat er wat ons betreft alle reden was de motie van afkeuring te steunen richting de VVD-voorman. Maar het is ook niet voor niets geweest dat we de motie van wantrouwen niet hebben gesteund. Dus als je een motie van wantrouwen niet steunt, dan is het vertrouwen er", aldus Hoekstra in reactie op DENK-leider Farid Azarkan.
woensdag 12 mei om 12:22
Het debat gaat weer verder. Het woord is zo aan Wopke Hoekstra van het CDA.
woensdag 12 mei om 11:20
Wilders heeft net zijn inbreng afgerond. Het debat is nu geschorst tot 14.15 uur. 
woensdag 12 mei om 11:19
Wat staat er verder nog in de motie? 
Als het aan Kaag en Rutte ligt, krijgt Hamer een opdracht mee die op te delen is in vier terreinen. 
  • Politieke overeenstemming zoeken voor herstel- of transitiebeleid om uit de coronacrisis te komen. 
  • Inventariseren welke (andere) urgente, grote thema's met voorrang uitgewerkt moeten worden om tot een regeerakkoord op hoofdlijnen te komen.
  • Nagaan welke afspraken er bij voorrang gemaakt moeten worden om de democratische rechtsorde te herstellen en te versterken.
  • Om vervolgens te onderzoeken, aan de hand van bovenstaande punten, welke partijen samen willen onderhandelen over een coalitieakkoord. 

Hamer zou volgens de motie de tijd krijgen tot uiterlijk 6 juni.
woensdag 12 mei om 11:08
Kaag (D66) over vertrouwen: 'Eerst zien, dan geloven'
Volgens D66-leider Sigrid Kaag moet het vertrouwen onderling en tussen partijen en Rutte nog verder opgebouwd worden via de inhoud. "Eerst zien, dan geloven", voegt ze toe. Ook stelt ze, net als Rutte, dat alle Kamerleden "aan de lat staan". "Heel Nederland mag gaan zien of we een nieuwe bestuursstijl kunnen naleven, dat we onze eigen oproepen ook waardig zijn."
woensdag 12 mei om 11:06
Kaag dient samen met Rutte motie in voor aanstelling van Hamer als nieuwe informateur
D66-leider Sigrid Kaag heeft net samen met Rutte een motie ingediend waarin het voorstel staat om Mariëtte Hamer, de voorzitter van de Sociaal-Economische Raad (SER) en oud-fractievoorzitter van de PvdA, aan te stellen als nieuwe informateur.

Over de motie is veel te doen in de Kamer, omdat gisteren bleek dat er onderling al contact is geweest tussen partijen over dit voorstel.
woensdag 12 mei om 10:50
Kaag (D66) is inmiddels begonnen aan haar inbreng.
woensdag 12 mei om 10:48
Rutte: 'Ik sta hier niet amechtig om vertrouwen te winnen'
Eerdmans (JA21) vraagt aan Rutte of hij het vertrouwen van zijn partij nog wil terugwinnen, aangezien de VVD-leider aan het begin van de formatie een voorkeur voor een coalitie met JA21 uitsprak.

"Ik heb daar nog geen mening over. Ik sta hier niet amechtig te proberen om vertrouwen te winnen", antwoordt Rutte. "Ik heb vertrouwen gevraagd aan de kiezer en dat heb ik ook gekregen. Ik heb een grote fout gemaakt op 1 april, door mijn niet-herinnering van Omtzigt. Het is terecht dat de Kamer toen over me heen is gereden. Daar doe ik niet moeilijk over."

Volgens Rutte heeft dit hem gedwongen te reflecteren op de bestuurscultuur, "maar dat moeten we nu ook verbreden naar andere partijen".
woensdag 12 mei om 10:33
Rutte heeft net zijn betoog, dat vier minuten zou duren, in een paar seconden afgerond. De Tweede Kamer nam zo'n twee uur geleden - vijf seconden na de start van de inbreng van de VVD-leider - direct het heft in eigen handen via interrupties. Rutte laat weten dat hij hierdoor al veel plannen voor de formatie heeft gedeeld. 

Kaag (D66) moet nog wel wachten op haar termijn, want verschillende Kamerleden willen Rutte nog vragen stellen.
woensdag 12 mei om 10:30
We zouden haast vergeten dat informateur Tjeenk Willink in de Kamer aanwezig is om straks vragen te beantwoorden over zijn eindverslag. In deze video zien we zijn toelichting hierop van 30 april.
Tjeenk Willink: 'Moeten echt inhoudelijke stappen worden gezet'
Tjeenk Willink: 'Moeten echt inhoudelijke stappen worden gezet'
woensdag 12 mei om 10:02
Ploumen wil van Rutte horen dat er meer geld naar sociale advocatuur moet
PvdA-leider Ploumen: "Onlangs is er een motie aangenomen van PvdA en GroenLinks, waarin staat dat er structureel meer geld naar sociale advocatuur moet. Omdat mensen die vermalen worden door de overheid nog eens een keer gepakt worden door die overheid, omdat ze geen of te weinig beroep kunnen doen op die sociale advocatuur. En wat schetst mijn verbazing? Dat ik VVD'er Sander Dekker (minister voor Rechtsbescherming, red.) hoor zeggen dat er geen problemen zijn met de sociale advocatuur."

Ploumen haalt de motie aan, omdat die te maken heeft met de verhouding tussen burger en overheid, een van de cruciale punten die centraal staan in de formatie. De toeslagenaffaire maakte duidelijk dat de gedupeerde ouders nauwelijks toegang hadden tot de sociale advocatuur. 

Rutte sluit niet uit dat er meer geld bij moet, maar is kritisch op de oproep van Ploumen. "Dit is de verkeerde volgorde. Je moet niet direct met meer geld komen, maar ook kijken naar hoe iets georganiseerd is." Volgens de VVD-leider moeten onderliggende problemen opgelost worden.
woensdag 12 mei om 09:46
Marijnissen wil weten wanneer Rutte met nieuwe ideeën wilde komen
SP-leider Lilian Marijnissen wil van Rutte weten wanneer hij besefte dat het anders moet. "Was dat tijdens gesprekken met ouders van de toeslagenaffaire? Na het rapport Ongekend onrecht? Of nadat de Kamer oppositiebreed een motie van wantrouwen had gesteund en de coalitiepartners zijn gedrag hadden afgekeurd?" De VVD-leider zegt dat hij al langer nadenkt over de informatievoorziening naar de Kamer en over waar de besluiten genomen moeten worden. "En ja, de kinderopvangtoeslagaffaire en het rapport zijn een fundamenteel breekpunt geweest."

Marijnissen: "Een kwaliteit van Rutte is dat hij altijd, nu ook weer, dingen met een bepaalde passie kan presenteren. Dat hij lang volhoudt iets niet te willen of te vinden, maar op het moment dat hij dan gevloerd dreigt te worden, er dan een draai wordt gemaakt en alles wordt omarmd." Volgens de SP-leider verhult deze kwaliteit veel. "Want hoe geloofwaardig vindt hij nu zelf zijn 'radicale ideeën, de fundamentele reset',  als er net al een verkiezingscampagne is geweest? Marijnissen wijst erop dat ze in de verkiezingscampagne van de VVD niets heeft gehoord over zijn 'radicale ideeën'. "We weten toch allemaal dat we dit gesprek hebben omdat Ollongren (oud-verkenner, red.) met haar papiertje zwaaide?"
woensdag 12 mei om 09:28
Rutte spreekt over 'fundamentele reset' en eigen bestuursstijl 
CU-leider Gert-Jan Segers wil weten "hoe diep" de ideeën van Rutte zitten. "Ik heb heel diep nagedacht. En de kern is als volgt: We moeten een fundamentele heroriëntatie maken op de verhouding tussen het kabinet en de Kamer, zodat uiteindelijk ook de relatie Nederlander-overheid kan veranderen", reageert Rutte. Hij noemt dit een "fundamentele reset".

De VVD-leider noemt twee belangrijke punten. Ten eerste moet het grote debat weer plaatsvinden in de ministerraad. Ook moet een dun regeerakkoord zorgen voor andere verhoudingen in de Kamer. Ten tweede kaart Rutte zijn eigen bestuursstijl aan. Dit punt noemt hij "ingewikkelder". "Ik heb een eigen stijl. Ik vind het van belang dat verhoudingen goed zijn, zacht op relatie hard op inhoud. En dat conflicten niet onnodig zo groot worden dat we ze niet meer kunnen beheersen." Volgens de VVD-leider is dit voor hem moeilijk om te veranderen. Maar zijn stijl leidt ertoe dat in de Kamer het gevoel ontstaat dat het politieke midden groot is en partijen geen grote politieke verschillen meer hebben.
woensdag 12 mei om 09:10
Rutte: 'Nieuwe bestuurscultuur begint bij mij, maar is verantwoordelijkheid van iedereen'
Verschillende oppositiepartijen uiten kritiek op Ruttes optreden bij Nieuwsuur. De VVD-leider stelt dat hij daar in "enige rust" zijn verhaal heeft kunnen doen en dat het "prima" is dat iedereen zijn optreden recenseert, maar dat het nu ook tijd wordt dat de Kamer verantwoordelijkheid neemt. "We zitten in een formatie. Eén partij is de grootste geworden, mijn partij. Het kan zijn dat wij weer de kans krijgen om te regeren, maar het begon met een heel heftig debat op 1 april. Het is begonnen met een heel grote fout van mij", zegt Rutte. Volgens hem is het nu wel tijd dat de Kamer ook met ideeën komt. "We moeten het met z'n allen doen."
woensdag 12 mei om 08:39
JA21 en PVV hebben kritiek op motie van Rutte en Kaag
JA21-leider Joost Eerdmans en PVV-leider Geert Wilders hebben kritiek op het feit dat Rutte net heeft aangekondigd dat hij straks samen met D66-leider Sigrid Kaag een motie indient om Mariëtte Hamer (PvdA) van de SER te benoemen als opvolger van informateur Herman Tjeenk Willink. Ze vinden het "te gek voor woorden" dat partijen nog voor het debat met de oude informateur al over een nieuwe informateur gesproken hebben.

Rutte zegt dat het sinds 2012 gebruikelijk is dat de grootste partijen een voorstel doen voor een informateur.
woensdag 12 mei om 08:24
Tweede Kamer neemt zo als eerste het woord
Het debat is begonnen. Rutte zal zo als eerste het woord nemen, daarna zijn de andere zestien fractievoorzitters aan de beurt. Ze mogen elkaar interrumperen. Na deze termijn is het de beurt aan informateur Herman Tjeenk Willink.
woensdag 12 mei om 08:23
Rutte zat maandagavond bij Nieuwsuur waar hij een toelichting zou geven op zijn "radicale ideeën". Hij beloofde hiermee te komen, omdat een groot deel van de Tweede Kamer niets meer zag in zijn werkwijze in de kwestie-Omtzigt. Maar ruim een maand na die belofte zei hij maandagavond in Nieuwsuur: "Ik ga het niet opeens allemaal anders doen. Ik ben heel trots op de afgelopen tien jaar."
woensdag 12 mei om 08:15
De formatie mocht vooral niet te lang duren, want Nederland zit samen met de rest van de wereld nog midden in de coronacrisis. Een nieuw kabinet moest er daarom "gisteren" al zijn, zei verkenner van het eerste uur Annemarie Jorritsma (VVD) grappend een dag na de verkiezingen. Een week later werd medeverkenner Kajsa Ollongren (D66) gefotografeerd met de notitie "Omtzigt, functie elders". In dit artikel praten we je nog even bij over de afgelopen periode.