Demissionair premier en VVD-leider Mark Rutte was van plan om met "radicale ideeën" te komen nadat een groot deel van de Tweede Kamer niets meer zag in zijn werkwijze in de 'kwestie-Omtzigt'. Maar ruim een maand na die belofte zei hij maandagavond in Nieuwsuur: "Ik ga het niet opeens allemaal anders doen. Ik ben heel trots op de afgelopen tien jaar."

De formatie ligt al weken stil, sinds Rutte zich naar eigen zeggen pijnlijk had vergist over zijn eigen rol in de memoaffaire.

De VVD-leider had het over een andere functie voor CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt gehad tijdens zijn gesprek met de verkenners in de formatie - een bizar feit dat per toeval naar buiten kwam door een gefotografeerde memo van toenmalig verkenner Kajsa Ollongren.

Het vertrouwen bij veel partijen was weg, al laten de meeste partijen de deur op een kier staan door Rutte een kans te geven zijn "radicale ideeën" te ontvouwen.

Radicaal lijken de ideeën vooralsnog echter niet. In Nieuwsuur vertelde de premier dat hij om te beginnen wil pleiten voor een dunner regeerakkoord en minder coalitieoverleg, zodat het politieke debat weer terugkeert naar de vergaderzaal van de Tweede Kamer.

Dat geluid was al eerder te horen bij andere partijen en ook informateur Herman Tjeenk Willink opperde dat.

Daarnaast moet de Kamer niet meer voor voldongen feiten worden geplaatst door overleg uit te besteden aan 'de polder', zoals is gebeurd met het klimaatakkoord. Tientallen maatschappelijke organisaties en belangenclubs, werkgevers en werknemers kwamen tot klimaatmaatregelen waar de politiek achteraf pas over kon debatteren.

Ook die kritiek bestond al langer.

Rutte wil instelling die tussen kabinet en Kamer komt te staan

Ruttes "belangrijkste" voorstel gaat over het herstel van de relatie tussen de burger en de uitvoering van beleid. In de toeslagenaffaire werd duidelijk dat er niet naar de tienduizenden gedupeerde ouders werd geluisterd terwijl ze door de Belastingdienst werden vermorzeld.

"Elke organisatie en toezichthouder moet een plan maken hoe de menselijke maat weer voorop moet komen te staan", zei Rutte. Hij wil een instelling in het leven roepen die tussen het kabinet en de Kamer komt te staan en waarbij burgers met problemen terechtkunnen als ze niet worden gehoord bij een overheidsorganisatie, zoals de Belastingdienst, uitkeringsdienst UWV of de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO).

Ook moet zo'n instelling trends waarnemen als blijkt dat er iets niet goed gaat bij de uitvoering van kabinetsbeleid. Mogelijke fouten moeten zo eerder opgespoord worden, zodat het niet uitdraait op zo'n grote ramp als de toeslagenaffaire.

Dat voorstel lijkt op de functie van de al bestaande Nationale ombudsman.

Rutte hoopt op goed en persoonlijk gesprek met Omtzigt

De formatiecrisis begon met de suggestie dat er voor de vaak kritische CDA'er Omtzigt een "functie elders" werd gezocht. Omtzigt, die al maanden overwerkt thuis zit, hekelde openlijk de bestuursstijl van het kabinet en rekent die Rutte persoonlijk aan. Hij noemt de gebrekkige informatieverstrekking van het kabinet aan de Kamer de "Rutte-doctrine".

Het is een van de oorzaken dat de toeslagenaffaire zo lang heeft door kunnen gaan, oordeelde de commissie-Van Dam begin dit jaar. Omtzigt, die alleen in de openbaarheid verscheen bij zijn installatie als Kamerlid, zou niet willen dat het CDA in een nieuw kabinet onder leiding van Rutte gaat zitten.

Toch heeft de VVD-leider nog hoop dat het nog goed komt tussen hem en Omtzigt. "Ik wil een heel persoonlijk gesprek met Pieter hebben", zei Rutte maandag. Omtzigt is hiertoe bereid, liet hij via Twitter weten, maar niet op korte termijn.

"Ik hoopte eerder weer aan het werk te kunnen, maar mijn herstel gaat langzamer dan gehoopt door de aanhoudende stroom zaken rond mijn persoon", aldus Omtzigt.