De verantwoordelijke ministers van de toeslagenaffaire hebben donderdag veel uit te leggen aan de Tweede Kamer, die hiervoor het reces onderbreekt. Wat kunnen we van dit debat verwachten?

Verschillende ministers hebben in de ministerraad van 2019 geklaagd over kritische coalitie-Kamerleden. Ook hebben ze destijds besloten om gevraagde informatie over de toeslagenkwestie niet naar de Kamer te sturen. Dat bleek vorige week uit berichtgeving van RTL Nieuws en de daarop maandagavond vrijgegeven notulen.

Het achterhouden van informatie aan de Kamer en de relatie tussen coalitie-Kamerleden en kabinetsleden ligt zeer gevoelig nu macht en tegenmacht het nieuwe mantra is op het Binnenhof.

Begin deze maand voerde demissionair premier Mark Rutte een zwaar debat met de Kamer, toen bleek dat hij degene was die in de formatie over CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt had gesproken. De oppositie zegde het vertrouwen in hem op en de formatie kwam in een impasse terecht.

Het explosieve artikel van RTL Nieuws over het achterhouden van informatie in de toeslagenaffaire heeft het vertrouwen opnieuw een forse deuk gegeven, maar heeft ook laten zien dat meer ministers het niet zo nauw namen met de informatievoorziening en klagen over kritische Kamerleden.

Wat stond er ook alweer in de vrijgegeven notulen?

D66-minister Wouter Koolmees zette Kamerleden zoals Omtzigt, die zich vastbeet in de toeslagenaffaire, tijdens de ministerraad van 12 juli 2019 weg als "activistische woordvoerders". Rutte viel hem bij en liet weten "reeds het belang van eenheid binnen de coalitie te hebben benadrukt".

"Er is veel tijd en energie gestoken in het sensibiliseren van de heer Omtzigt, met overigens beperkt succes", zei CDA-minister Wopke Hoekstra (nu tevens fractievoorzitter van de partij). Volgens minister Kajsa Ollongren (D66) zou het "behulpzaam zijn als enkele leden van de Tweede Kamer zich terughoudender zouden opstellen".

D66-leider Sigrid Kaag (aanwezig als minister van Buitenlandse handel en Ontwikkelingssamenwerking) liet weten "minder moeite te hebben met verschijnsel dat leden van coalitiefracties in de Tweede Kamer zich openlijk tegen het kabinet afzetten". Wel moet dit volgens haar plaatsvinden "binnen bepaalde kaders".

Daarnaast werd in de ministerraad van 15 november 2019 gesproken over het wel of niet toesturen van een volledig feitenrelaas over de toeslagenaffaire waar de Kamer om vroeg. Minister Ferd Grapperhaus (CDA) vroeg zich af of "de staatssecretaris (Menno Snel (D66), red.) hiermee wegkomt". Hij bood aan om samen met Hoekstra mee te denken over hoe ze niet alle informatie hoefden te geven.

Verantwoordelijke ministers in toeslagenaffaire komen uitleg geven

Bovendien is volgens oppositiepartijen uit de notulen op te maken dat het kabinet vooral bezig was met het eigen imago en niet zo zeer met de gedupeerde ouders. DENK-fractieleider Farid Azarkan sprak maandagavond van een "onthutsend beeld". SP-leider Lilian Marijnissen noemde het "ongelofelijk". "Dit gaat dus over mensen die kapotgemaakt worden."

"Ze wisten alles al en lieten mijn cliënten wachten", stelt ook advocaat Eva González Pérez. Ze staat tientallen ouders bij. "Ik zie alleen maar bevestiging van hoe men omgegaan is met de gedupeerde burgers. Hoe deze mensen, terwijl men wist hoe fout ze zaten, aan het lijntje gehouden zijn."

Toeslagenaffaire in het kort

  • In de periode van 2006 tot 2019 moesten tienduizenden ouders hun volledig ontvangen kinderopvangtoeslag terugbetalen omdat ze vanwege kleine fouten waren aangemerkt als fraudeurs.
  • Veel van deze ouders raakten hierdoor in de schulden en sommigen raakten hun baan of huis kwijt.
  • Volgens de onderzoekscommissie is deze gedupeerden ongekend onrecht aangedaan en is de rechtstaat geschonden.
  • Het kabinet is begin 2021 afgetreden na deze snoeiharde conclusies.

"Een corrupte bende", zei Geert Wilders (PVV), die zijn pijlen maandagavond meteen richtte op Rutte, Hoekstra en Sigrid Kaag (D66). Hij riep op: "Wegwezen!" De drie fractievoorzitters die nu een hoofdrol spelen in de formatie, waren in 2019 aanwezig bij de ministerraad.

Rutte, Hoekstra en Koolmees beantwoorden donderdag de vragen van de Kamerleden vanwege hun betrokkenheid bij de toeslagenaffaire als premier en ministers van Financiën en Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Ook is huidig staatssecretaris van Financiën Alexandra van Huffelen aanwezig. Zij volgde begin 2020 Menno Snel op en was niet aanwezig bij de ministerraden in 2019.

Kaag is niet bij het toeslagendebat aanwezig om vragen te beantwoorden van de Kamer. Als minister behoort dit dossier niet tot haar portefeuille. Ook voert ze in de Tweede Kamer het woord niet namens D66, omdat het staatsrechtelijk niet wenselijk is dat ze haar medekabinetsleden bevraagt. Kamerlid Rob Jetten neemt deze taak op zich.

Of het een explosief debat wordt, is afwachten. Er zal gesproken worden over hoe de ministers de toeslagenaffaire bespraken en afhandelen, hoe ze omgingen met de macht en tegenmacht en informatievoorziening, maar ook het onderlinge vertrouwen - de kwestie die centraal staat in de formatie - zal waar mogelijk aangehaald worden.

Rutte: 'In notulen staat niets onoorbaars over toeslagenaffaire'
64
Rutte: 'In notulen staat niets onoorbaars over toeslagenaffaire'