Experts zien nog genoeg verbeterpunten bij het kabinet wat betreft de publieksvoorlichting over de bestrijding van het coronavirus. Betrek het publiek erbij, is hun voornaamste boodschap. "Het enige dat het kabinet kan bedenken, is doorgaan met die persconferenties."

Vorig jaar september gaven zes experts input aan het kabinet over wat er verbeterd kan worden op het gebied van de corona-aanpak, als onderdeel van een breder advies. Acht maanden later zien twee hoogleraren die destijds zijn geraadpleegd nog veel fout gaan.

"Je maakt de onzekerheid groter als je iedere keer iets belooft, maar dat vervolgens niet waarmaakt. Het vertrouwen dat het weer goedkomt, wordt dan ook kleiner", zegt Noelle Aarts, communicatiewetenschapper aan de Radboud Universiteit.

"Vanwege voortschrijdend inzicht en tegelijkertijd toenemende onzekerheid zwabbert het beleid. De communicatie volgt dat beleid. Het is ingewikkeld, dat ontkent niemand, maar betrek de samenleving actief bij wat je doet", aldus Aarts.

Ook Henri Beunders, hoogleraar ontwikkeling in de publieke opinie aan de Erasmus Universiteit, is kritisch op de overheidscommunicatie met betrekking tot het coronavirus.

"Op het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport hebben ze weinig geleerd sinds de eerste golf. We zijn nu twee golven verder en het is weer business as usual. Er is om de paar weken een persconferentie en als er wat te melden is, wordt het op de site van de Rijksoverheid gezet."

Kabinet beloofde vaker terrassen te openen

Afgelopen week kwam het bericht naar buiten dat het kabinet aan een heropeningsplan per 21 april werkt. Terrassen en winkels zouden dan weer opengaan en de avondklok zou verdwijnen.

Vijf dagen later werd die boodschap alweer ontkracht, nadat er een stortvloed aan kritiek over de timing naar buiten was gekomen. OMT-leden vonden het onverstandig en de capaciteit van de intensive cares (ic's) moest worden opgeschroefd vanwege de verwachte toename van het aantal coronapatiënten.

Demissionair minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge zag zich genoodzaakt om de verwachtingen zelf maar te temperen.

Ook op 8 maart hintten demissionair premier Mark Rutte en De Jonge op de opening van de terrassen, maar moesten zij daar twee weken later alweer op terugkomen.

Drukte en volle terrassen: dit kunnen we leren van Engels coronabeleid
177
Drukte en volle terrassen: dit kunnen we leren van Engels coronabeleid

'Mensen krijgen gevoel dat maatregelen over hen heen worden gestort'

Zowel Aarts als Beunders pleit voor een veel grotere rol van burgers bij de totstandkoming van maatregelen. Ook moet er meer richting specifieke groepen worden gecommuniceerd, iets wat het kabinet zich afgelopen najaar ook had voorgenomen.

"Je kunt veel meer doen dan alleen maar de maatregelen communiceren. Neem de burgers die te maken krijgen met de maatregelen serieus. Nodig ze uit en vraag naar hun ideeën", zegt Aarts. Ze stelt voor om bijvoorbeeld een jongerenraad in te stellen zodat jongeren weten: er wordt aan ons gedacht, we doen ertoe.

"Mensen krijgen nu het gevoel dat de maatregelen over hen heen worden uitgestort. Een paar dagen eerder worden de belangrijkste besluiten uitgelekt zodat de boodschap niet al te hard aankomt. Dat geeft argwaan."

Beunders pleit voor een burgerraad die namens de bevolking ook nadenkt over de maatregelen. "We horen nu allemaal verschillende belangengroepen die tegenstrijdige belangen hebben. Dat geeft een onderlinge strijd die in coronatijd niet handig is."

'Vol Museumplein heeft kabinet over zichzelf afgeroepen'

Zo ziet Beunders dat steeds meer burgers zich in groepen gaan verenigen. "Mensen worden alleen gehoord als ze lawaai maken. Daarom staat het Museumplein steeds vol. Dat heeft het kabinet over zichzelf afgeroepen door niet in een eerder stadium naar ze te luisteren."

Het is volgens de hoogleraar mede een gevolg van het gebrek aan slagkracht binnen het ministerie van De Jonge. "VWS is meer een verzameling van instituten en instellingen. Ik heb de indruk dat er geen power is op het ministerie. Het is een holle piramide."

Beunders ziet dat mensen als Hubert Bruls (voorzitter van het Veiligheidsberaad), Diederik Gommers (voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care) en Ernst Kuipers (voorzitter Landelijk Netwerk Acute Zorg) in dat gat springen. "Het enige wat het kabinet kan bedenken, is het doorgaan met die persconferenties", aldus Beunders.

Wat het kabinet in ieder geval niet moet doen om draagvlak te krijgen, is het beleid simpelweg communiceren, zegt Aarts. "Je krijgt geen steun met een communicatietruc. Als mensen betrokken worden en je neemt ze serieus, dan krijg je draagvlak voor beslissingen, zelfs als dat beslissingen zijn waar zij zelf misschien niet beter van worden."