De onlangs aangestelde informateur Herman Tjeenk Willink ziet vooral grote opgaven die aangepakt moeten worden, zoals de zorgen over het vaccinatietempo, jongeren die geen kant op kunnen en ondernemers die moeten vrezen voor het voortbestaan van hun bedrijf. "Ik sta niet te trappelen, maar vind dat er iets moet gebeuren", aldus de informateur.

De formatie is vastgelopen, daarom is Tjeenk Willink als informateur met afstand tot de politiek aangesteld om de boel weer vlot te trekken. "We kunnen lang bezig zijn met problemen in Den Haag", zei hij in zijn eerste persconferentie.

Tjeenk Willink begint donderdag en vrijdag met de gesprekken en de kleinste partijen worden het eerst uitgenodigd. Hij krijgt drie weken voor zijn opdracht.

Het grote vraagstuk is of er genoeg vertrouwen in VVD-leider Mark Rutte is. Hoewel zijn partij de verkiezingen won, heeft hij een groot vertrouwensprobleem vanwege zijn betrokkenheid bij het bespreken van een andere functie voor het CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt.

Tjeenk Willink benadrukt dat hij het nu nog niet over personen wil hebben. Dan trap je volgens hem in "de valkuil" om alleen maar tot een meerderheid van 76 zetels te komen. Eerst moet worden bekeken op welke punten de partijen elkaar kunnen vinden.

"Als het gaat over Mark Rutte, dan hoor ik tijdens de gesprekken wel wat vertrouwen in de weg staat. Het is een breder vraagstuk dan de persoon: dat betekent niet dat personen niet belangrijk zijn, maar ik hou me aan wat me is gevraagd. Dat is al ingewikkeld genoeg."

Je kunt volgens Tjeenk Willink veel van Rutte zeggen, maar niet dat het "allemaal niet deugt".

Geen dichtgetimmerd regeerakkoord

De informateur is geen voorstander van een "dichtgetimmerd" regeerakkoord, zoals de afgelopen coalities dat hadden. "Dat blokkeert het politieke debat, zet de oppositie buitenspel en hindert de tegenmacht", meent Tjeenk Willink, die vier jaar geleden als informateur bij de vorming van het kabinet-Rutte III betrokken was.

Met name dat laatste punt is een belangrijk onderwerp in Den Haag sinds de omvang van de toeslagenaffaire duidelijk is geworden. De Tweede Kamer werd regelmatig slecht, verkeerd of te laat geïnformeerd en kon nauwelijks tegenwicht bieden aan het kabinet.

Er moet weer sprake zijn van dualisme: het principe dat de Kamer en het kabinet gescheiden machten zijn. Dat moet leiden tot een transparantere bestuursstijl. Het komt nog regelmatig voor dat coalitiepartijen bijna alles van tevoren onderling afstemmen, waardoor de stem van de oppositie verstomt.

Daarbij oppert Tjeenk Willink ook een andere benadering voor het oplossen van problemen. "Eerst denken vanuit problemen en oplossingen en pas daarna de regelingen erbij bedenken."

Aan nieuwe verkiezingen, zoals de PVV voorstelt, wil hij voorlopig nog niet denken. "Je moet niet nieuwe verkiezingen uitschrijven omdat men er in Den Haag niet uit komt", aldus Tjeenk Willink.