De kans dat VVD-leider Mark Rutte toch de formatieonderhandelingen gaat leiden en de volgende premier wordt, is nog niet helemaal verkeken. D66-leider Sigrid Kaag en CDA-voorman Wopke Hoekstra houden de deur namelijk op een kier.

De vorming van een nieuwe coalitie is in een impasse geraakt. VVD-leider Rutte - de winnaar van de verkiezingen - heeft bij de andere partijen bijna geen vertrouwen meer, omdat hij zich heeft uitgelaten over een andere positie voor CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt.

Alleen D66 en het CDA hebben zich niet expliciet uitgesproken tegen een samenwerking en doen dat ook dinsdag niet.

"Ik start deze fase vanaf een nulpunt. Zonder verwachtingen en zonder verplichtingen", zei Kaag dinsdag tijdens het debat over de opdracht van de nieuwe informateur Herman Tjeenk Willink.

Kaag zei het woord 'uitsluiten' heel bewust niet te gebruiken. "We helpen het land niet verder als we voortijdig alleen maar over poppetjes spreken in plaats van over het herstel van vertrouwen, de inhoud en hoe ver de verschillende partijen met elkaar kunnen komen", aldus Kaag.

Hoekstra ziet als hij terugkijkt een "spoor van vernieling", maar wil ook vooruitkijken. "De temperatuur koelt wat af, want we zullen op de een of andere manier verder moeten."

Hoekstra benadrukte dat zijn partij op dit moment niet aan zet is in de formatie. Het CDA verloor vier zetels en de partij verkeert in een crisis.

Informateur moet onderling vertrouwen onderzoeken

Tjeenk Willink krijgt van de Kamer drie weken de tijd om met alle lijsttrekkers in gesprek te gaan en te bekijken of er nog voldoende vertrouwen is om een coalitie te vormen die kan rekenen op een meerderheid in de Tweede Kamer.

Rutte had tot zaterdag nog een laatste optie op een meerderheidscoalitie met D66, het CDA en ChristenUnie. Maar ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers sloot een samenwerking met Rutte in een volgend kabinet uit.

Rutte had het in zijn gesprek met de eerdere verkenners over de positie van Omtzigt. Omdat het CDA-Kamerlid altijd zeer kritisch op Rutte is geweest, sloeg dat nieuws in als een bom. Vooral omdat de VVD-leider dat in eerste instantie ontkende. Een "verkeerde herinnering", verklaarde hij achteraf.

De Kamer oordeelde dat hij hierover heeft gelogen en het vertrouwen flink heeft geschaad. Rutte moet dat vertrouwen nu eerst herstellen, zeiden Hoekstra en Kaag.

De VVD-leider wil daarvoor de benodigde stappen zetten. Mocht dat niet lukken, dan is Rutte bereid om in de oppositie te gaan zitten.

Andere partijen zijn verbaasd dat Rutte de kans krijgt om het vertrouwen terug te winnen. Deze partijen vinden dat hij geen krediet meer heeft en plaats moet maken voor iemand anders.