Nadat de volledige oppositie het vertrouwen in demissionair premier Mark Rutte donderdag had opgezegd, wil nu een van de coalitiepartijen (ChristenUnie) niet met hem in een nieuw kabinet stappen. Daardoor is de formatie volledig vastgelopen en drogen Ruttes opties om als premier een nieuw kabinet aan te voeren op.

Een meerderheidscoalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie leek de laatste overgebleven optie voor Rutte, maar nu ook Segers Rutte laat vallen, zijn er vrijwel geen mogelijkheden meer.

PVV en Forum voor Democratie zijn uitgesloten door bijna alle andere partijen, inclusief de VVD, vanwege meerdere, inhoudelijke redenen. Mogelijke coalitiepartners in spe PvdA, SP en GroenLinks ondertekenden donderdag de motie van wantrouwen, net als de rest van de oppositie (73 zetels).

De volledige Kamer, behalve Ruttes eigen VVD, keurde zijn optreden in de verkenning af. Het is de eerste aangenomen motie van afkeuring tegen een premier sinds de Tweede Wereldoorlog.

De partijleiders vinden dat Rutte de Kamer voorloog over zijn eerste gesprek met de oud-verkenners. Uit het verslag bleek dat het daarin wel degelijk over CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt is gegaan, iets wat Rutte eerst nog stellig ontkende. Rutte gooide het op een "verkeerde herinnering".

D66 en CDA gooien deur nog niet helemaal dicht

D66 en CDA, de meest voor de hand liggende coalitiepartners van de VVD, gooiden de deur nog niet helemaal dicht, maar het vertrouwen in hem heeft een dieptepunt bereikt bij Sigrid Kaag en Wopke Hoekstra, de partijleiders respectievelijk van D66 en CDA.

In het marathondebat in de nacht donderdag op vrijdag zei Kaag dat zij "haar conclusies had getrokken" als zijzelf zo'n motie van afkeuring had gekregen.

Vooralsnog is de druk op Rutte er vooral van buiten; binnen de VVD is het nog stil. Rutte won dan ook voor de vierde keer op rij de Tweede Kamerverkiezingen, hij kreeg als lijsttrekker bijna twee miljoen stemmen.

Daarom denkt Rutte ook nog niet aan opstappen, benadrukte hij de afgelopen dagen. "Ik ga mijn best doen om het vertrouwen te herwinnen", zei hij na het marathondebat. Vrijdag was zijn toon iets zelfverzekerder. "Ik heb 1,9 miljoen kiezers gekregen. Het is dan gek om twee weken na de verkiezingen een stap opzij te doen".

Kamer wil eerst nieuwe verkenner

De Kamer wil eerst dat er een nieuwe verkenner komt. Niet iemand die dicht bij de macht of een partij zit, zoals tot nu toe vaak het geval, maar een persoon "met gezag, die ver van de macht afstaat".

Wat er daarna gebeurt, is afwachten. De nieuwe verkenner zal opnieuw met alle zeventien lijsttrekkers spreken en in kaart brengen wat de opties voor een nieuwe coalitie zijn.

Nu Rutte er bij de andere partijen zo slecht op staat, kan de VVD ook iemand anders naar voren schuiven als premierskandidaat. Officieel kiest Nederland namelijk geen premier, maar de grootste partij krijgt als eerste het recht iemand naar voren te schuiven. Al kan daar een uitzondering op worden gemaakt.

Dit gebeurde donderdagnacht: motie van afkeuring en Rutte maakt excuus
246
Dit gebeurde donderdagnacht: motie van afkeuring en Rutte maakt excuus