Demissionair premier en VVD-leider Mark Rutte gaat met volle overtuiging verder met de formatie en wil niets liever dan het zwaar beschadigde vertrouwen herwinnen. Maar zijn betrokkenheid bij de gelekte notitie over de "positie elders" voor CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt laat een diepe wond achter. Hoe moet het nu verder?

Wil je na dit debat niets missen over hoe de partijen verdergaan? Ontvang meldingen bij belangrijke ontwikkelingen

Niet eerder had Rutte het zo zwaar in zijn elf jaar als premier. Hij heeft zich door menig zwaar debat geworsteld, waarbij zijn politieke tegenstanders vaak verbaasd achterbleven met de vraag hoe hij zich hier nou weer doorheen had gewurmd.

Oppositiepartijen zagen het regelmatig voor hun ogen gebeuren dat de premier zich met zijn debattechnieken richting veilige haven loodste.

Dat was donderdag wel anders. Zelden moest Rutte zich zo ferm verdedigen, de lichte paniek bij hem was zichtbaar, de emoties liepen op.

Want een week lang vroeg het Binnenhof zich af: wie wil Omtzigt een "positie elders" geven? Rutte niet, zei hij voor een draaiende camera. In het gespreksverslag stond echter iets anders. "Je moet wat met Omtzigt: minister maken", was er uit zijn mond opgetekend. Had Rutte zitten liegen? Niet volgens de VVD'er zelf; hier was sprake van een "verkeerde herinnering".

Dat was de druppel voor veel Kamerleden, die dergelijke excuses over een gebrekkig geheugen al jaren moesten aanhoren.

Rutte na het debat: 'Ja, ik vind mijzelf nog geloofwaardig'
192
Rutte na het debat: 'Ja, ik vind mijzelf nog geloofwaardig'

Staat Rutte er nu alleen voor?

D66-leider Sigrid Kaag, Ruttes belangrijkste partner van het moment, laat hem in ieder geval bungelen. Zij onderhandelen als winnaars van de verkiezingen, in een poging een nieuwe coalitie te smeden. De grootste partij - nog altijd de VVD - krijgt daarbij het initiatief, bijvoorbeeld aan het einde van de formatie, als de partij een premier naar voren mag schuiven.

Maar aan die gewoonte tornt Kaag nu. Het is wat haar betreft "niet vanzelfsprekend" dat de VVD-leider het vertrouwen krijgt en het voortouw neemt. Kaag twijfelt openlijk over de oprechtheid van Rutte. "Ik heb mijn twijfels over de ontkenning en ik heb mijn twijfels over de verdediging vandaag", zei ze na het uren durende debat.

Kan Rutte dan op het CDA rekenen, de partij die hij het liefst als bondgenoot heeft? Dat ook niet zonder meer. Omtzigt is immers het CDA-Kamerlid dat een functie elders moest krijgen. "Wat een blamage. Van A tot Z", zei fractievoorzitter Wopke Hoekstra.

Samen met Kaag diende Hoekstra een motie van afkeuring in, die op Ruttes VVD na door de gehele Kamer werd gesteund. In de tekst staat onomwonden dat Rutte in het parlement heeft gelogen over wat hij zich wel of niet herinnerde over Omtzigt.

Kaag: 'Hier scheiden onze wegen, ik sta hier met zwaar gemoed'
95
Kaag: 'Hier scheiden onze wegen, ik sta hier met zwaar gemoed'

Heb je met zulke vrienden nog vijanden nodig?

De gehele oppositie - na de verkiezingen goed voor 72 zetels in de Kamer - wil dat demissionair premier Rutte opstapt. Er is geen vertrouwen meer.

Dat maakt de komende formatieperiode nog ingewikkelder, want onder de ondertekenaars van de motie van wantrouwen zijn ook de potentiële coalitiegenoten SP, GroenLinks en PvdA. Kunnen die nog geloofwaardig aanschuiven bij de onderhandelingen onder leiding van Rutte?

Daar ligt misschien de oplossing waar Kaag eerder op hintte: Rutte heeft niet meer automatisch het vertrouwen om de formatie te leiden. Wie dan wel de kar mag gaan trekken, blijft ongewis.

Is een coalitie zonder de VVD mogelijk?
62
Is een coalitie zonder de VVD mogelijk?

Ziet Rutte zijn eigen benarde situatie ook?

Rutte is strijdvaardig. Hij dacht "geen moment" aan opstappen en wil "vreselijk hard werken" om het gedeukte vertrouwen te herstellen.

Hij kent natuurlijk ook de machtspositie van de VVD: een meerderheidscoalitie zonder de liberalen is vrijwel onmogelijk.

Hij kreeg met de breed gedragen motie van afkeuring, in combinatie met de roep om aftreden van de volledige oppositie, een parlementaire afstraffing van jewelste, maar Rutte had het zelf over een "serieus signaal".

De ernst van de zaak draait dus vooral rond de persoon Rutte. Het is alleen de vraag of hij die boodschap zelf ook heeft begrepen.

Dit gebeurde donderdagnacht: motie van afkeuring en Rutte maakt excuus
246
Dit gebeurde donderdagnacht: motie van afkeuring en Rutte maakt excuus