Het formatieproces dreigt volledig te ontsporen. Er is veel frustratie over de rol van VVD-leider Mark Rutte. Partijleiders Wopke Hoekstra (CDA) en Sigrid Kaag (D66) willen opheldering van de demissionair premier voordat zij weer op de oude voet verdergaan.

Dit weten we tot nu toe

  • Uit vrijgegeven verslagen blijkt dat Rutte het in gesprek met verkenners over Pieter Omtzigt had. 
  • De VVD-leider zegt dat hij zich dit niet kan herinneren en daarom "niet gelogen" heeft.
  • Kamer wijst op patroon van "vergeetachtigheid bij premier".
  • Rutte benadrukt dat hij het blijkbaar heeft gehad over een ministerpost voor Omtzigt, niet over een "functie elders". 
  • Een ministerpost als optie voor het CDA-Kamerlid besprak hij eerder ook al met CDA-leider Hoekstra.
  • Rutte werd door 'onbekende bron' eerder dan andere fractievoorzitters geïnformeerd over zijn verslag.
  • Kamer wil weten wie Rutte hierover belde, maar Rutte weigert naam prijs te geven.

"Dit werpt een schaduw vooruit op het formatieproces van heb ik jou daar", zei CDA-leider Hoekstra donderdag. "Op deze manier kunnen wij niet goed verder." Hij eist excuses van de oud-verkenners aan Pieter Omtzigt, de Tweede Kamer en aan het CDA.

Later in het debat bood Hoekstra een opening op een goede afloop. Als er echt uitsluitend is gezegd dat Omtzigt minister kan worden, zoals Rutte heeft gezegd tegen de verkenners, dan is dat wat Hoekstra betreft wat anders dan de gewraakte zin 'positie elders', zoals te lezen op de notitie van Ollongren.

Dat is voor de CDA-leider "een fundamenteel onderscheid". De vraag voor Hoekstra die op tafel ligt, is hoe de verkenners en de partijen die ze hebben aangesteld, D66 en de VVD, het geschonden vertrouwen gaan herstellen.

D66-leider Kaag twijfelt aan oprechtheid Rutte

Ook D66-leider Kaag wil niet zomaar verder op het oude spoor. Op dit moment onderhandelt zij alleen met Rutte over een nieuwe coalitie.

Kaag wil dat Rutte laat zien of en hoe hij het geschade vertrouwen terug kan winnen. Het is volgens Kaag nog helemaal niet zeker dat D66 met Ruttes VVD in zee gaat en zij twijfelt openlijk aan Ruttes geloofwaardigheid.

Kaag noemt de individuele integriteit het grootste goed in de politiek. "Hier scheiden onze wegen", aldus de D66-leider direct tegen Rutte.

Rutte gaf in het Kamerdebat over de ontspoorde formatie te kennen dat hij donderdagochtend om 7.30 uur "via via" had gehoord dat hij het wel heeft gehad over Omtzigt in zijn gesprek met de de oud-verkenners Kajsa Ollongren (D66) en Annemarie Jorritsma (VVD).

In de media beweerde hij het tegenovergestelde, een "verkeerde herinnering", volgens Rutte.

Van wie de VVD-leider dit te horen kreeg, wilde hij niet prijs geven. "Ik kan die bron niet onthullen, dat is vertrouwelijk."

Kamer vreest informatievoorsprong Rutte

De overige fractievoorzitters vrezen dat Rutte informatie krijgt ingefluisterd van zijn ambtenaren op Algemene Zaken, het departement dat ook betrokken is bij de voorbereiding en voortgang van het formatieproces.

"Wij staan hier allemaal als Kamerlid. We hebben recht op dezelfde informatie. Daar gaat het scheef", zei Hoekstra. De CDA'er baalt er van dat hij nu niet goed kan controleren of het proces goed en eerlijk verloopt, zonder dat Rutte extra informatie krijgt ingefluisterd over het formatieproces van zijn ambtenaren.

DENK-leider Farid Azarkan: "Hoe kunnen we vertrouwen hebben in het formatieproces als Rutte via via informatie krijgt?"

Rutte kon alleen maar herhalen dat hij zijn bron niet prijs wilde geven. "We moeten stap voor stap het formatieproces weer op de rails zetten."