De parlementaire commissie die onderzoek heeft gedaan naar uitvoeringsorganisaties als het UWV en de Belastingdienst, is donderdag in haar rapport kritisch over het functioneren van de Tweede Kamer. De commissie concludeert dat de Kamer te veel bezig is met incidentenpolitiek. Ook stelt de commissie dat "de Kamer haar controlerende taak als het gaat om de uitvoeringsorganisaties niet adequaat invult". Het gevolg: burgers komen klem te zitten.

De commissie, onder leiding van VVD'er André Bosman, is vorig jaar maart ingesteld en hield eind 2020 een reeks verhoren. Het parlementaire onderzoek vond gelijktijdig plaats met het onderzoek naar de toeslagenaffaire.

Waar die commissie zich alleen richtte op wat er misging bij de Belastingdienst, heeft de commissie-Bosman een veel breder onderzoek gedaan naar de onderliggende problemen bij uitvoeringsorganisaties. Hierbij werd specifiek aandacht besteed aan het Centraal Bureau Rijvaardigheid, het UWV en ook de Belastingdienst.

De commissie schetst een ontluisterend beeld van de bestuurscultuur in Nederland, van overwerkte Kamerleden die vooral aan incidentenpolitiek doen en door het gebrek aan volledige informatie het zicht op de onderliggende problemen verliezen, een leemlaag op de departementen waardoor problemen blijven liggen, en ambtenaren die de informatiestroom beheersen en de werkelijkheid mooier voorstellen dan ze is.

"Voor haar controlerende taak krijgt de Tweede Kamer in toenemende mate onvolledige informatie", concludeert de commissie. Aan de andere kant zijn Kamerleden ook gemakzuchtig: ze zouden te veel leunen op de informatie die de departementen verstrekken. "Ze verdiepen zich te weinig in de uitvoering en ontwikkelen er geen gevoel voor."

Commissievoorzitter doet oproep aan Tweede Kamer: 'Praat met de burger'
1
Commissievoorzitter doet oproep aan Tweede Kamer: 'Praat met de burger'

Een op vijf Nederlanders kan niet uit de voeten met wet- en regelgeving

Uitvoeringsorganisaties functioneren volgens de commissie "in het algemeen" goed, maar de commissie stelt ook vast dat er burgers zijn die "heel ernstig klem" komen te zitten. Naar schatting van de commissie kan een op de vijf Nederlanders niet goed uit de voeten met de wet- en regelgeving.

Dat het wel eens misgaat heeft veel oorzaken, aldus de commissie. Als belangrijkste oorzaak noemt zij het feit dat de Tweede Kamer, departementen en uitvoeringsorganisaties niet goed samenwerken. Er is sprake van "weinig onderling vertrouwen" en "te weinig interesse in elkaars werkzaamheden". Beleid wordt niet getoetst op uitvoerbaarheid en problemen "aan de balie" komen niet terecht bij de mensen die ze kunnen oplossen. "Burgers komen daardoor in de knel."

'Cultuurverandering is niet eenvoudig'

De commissie komt in haar rapport met een hele reeks aanbevelingen. Sleutelbegrip - dat we de komende formatie veel zullen horen - is 'de terugkeer van de menselijke maat'.

Opvallend is dat ze ervoor pleit dat de Tweede Kamer meer ambtelijke ondersteuning krijgt. Veel Kamerleden zijn bang om de ondersteuning uit te breiden, uit angst om als zakkenvuller weggezet te worden.

Ook noemt de commissie de Ombudsman, die al jaren waarschuwt voor de problemen bij de uitvoeringsorganisaties, "een belangrijke partner" waarmee de contacten moeten worden geïntensiveerd.

De Kamer moet professionals uit de uitvoeringsorganisaties meer betrekken bij nieuw beleid, wetgeving moet structureel geëvalueerd worden, en er moet sneller worden ingegrepen als er signalen zijn dat het misgaat. Maar bovenal pleit de commissie voor een terugkeer van vertrouwen en enige deemoedigheid van Kamerleden als het gaat om problemen die zijn veroorzaakt door wetten die ze zelf hebben aangenomen.

"De Kamer kan het goede voorbeeld geven door te accepteren dat er soms dingen misgaan in de uitvoering. Ze kan ervan leren in plaats van bewindspersonen af te rekenen." De commissie realiseert zich dat haar aanbevelingen niet makkelijk te realiseren zijn. "Een cultuurverandering is niet eenvoudig."