De Europese Unie ziet af van het schrappen van een deel van het Noord-Ierlandprotocol, waarmee werd voorkomen dat coronavaccins naar het Verenigd Koninkrijk werden geëxporteerd. Eerder op de dag stelde de Europese Commissie nog controles in bij de Noord-Ierse grens, uit boosheid vanwege het hoogopgelopen conflict tussen de EU en de Zweeds-Britse farmaceut AstraZeneca.

De EU wilde daarmee voorkomen dat de farmaceut vaccins die in de EU gemaakt zijn aan niet-EU-lidstaten levert, met uitzondering van landen als Noorwegen en IJsland.

AstraZeneca deelde ruim een week geleden mee in het eerste kwartaal van dit jaar veel minder doses te kunnen leveren dan aanvankelijk was toegezegd, tot woede van de Europese Commissie. Brussel verdenkt AstraZeneca ervan het Verenigd Koninkrijk voorrang te geven bij de vaccinleveringen, omdat dat land eerder een contract had gesloten. De EU wilde daarom de hele productielijn van het bedrijf doorlichten.

Volgens het in het Brexit-akkoord afgesproken Noord-Ierlandprotocol moeten alle producten zonder controles vanuit de EU naar Noord-Ierland vervoerd kunnen worden. De EU beriep zich vrijdag echter op artikel 16 van het protocol, waarmee delen van de overeenkomst in bepaalde omstandigheden eenzijdig terzijde kunnen worden geschoven. Hiermee werd een harde 'grens' voor even werkelijkheid, wat jarenlang een spil was in de Brexit-onderhandelingen tussen het VK en de EU.

De EU heeft later op vrijdag besloten de exporttoets aan te passen, waardoor de uitvoer van vaccins van Ierland naar Noord-Ierland niet in gevaar zal komen. De Commissie kwam eerder met de toets om sterker te staan in de wereldwijde vaccinrace die is uitgebroken. Vaccinfabrikanten waarmee Brussel een contract heeft, mogen alleen nog vaccins naar buiten de EU uitvoeren als de leveringen aan de EU zelf niet in de knel komen. Als ze willen exporteren, moeten ze voortaan toestemming vragen.

EU werkt aan 'transparant mechanisme' rondom vaccinexport

De Ierse premier Micheál Martin reageerde vrijdagavond verheugd op het besluit van de Europese Commissie om toch af te zien van het inzetten van artikel 16. Hij had vrijdag meerdere keren contact met Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen. Die liet vrijdagavond via Twitter weten dat de EU werkt aan een transparant mechanisme waarmee vaccinexports beter kunnen worden gecontroleerd.

Veel EU-landen, waaronder Nederland, hebben zwaar ingezet op het vaccin van AstraZeneca. Nederland hoopte in februari en maart al miljoenen vaccins te ontvangen, maar zou het met wat nu op tafel ligt, moeten doen met ongeveer 1,2 miljoen tot 1,5 miljoen doses.