Premier Mark Rutte is dinsdagmiddag met een aantal bewindspersonen bijeengekomen op het Catshuis om verder te praten over het vernietigende onderzoeksrapport over het falen van de rechtsstaat in het kinderopvangtoeslagenschandaal. De druk op het kabinet om politieke consequenties te trekken, neemt steeds verder toe.

De verwachting is dat het kabinet in januari met een officiële kabinetsreactie komt.

Vorige week presenteerde de parlementaire ondervragingscommissie onder leiding van CDA-Kamerlid Chris van Dam de bevindingen van de verhoren van onder anderen premier Rutte. De constateringen waren voor een deel al bekend, maar sloegen desalniettemin in als een bom: de gedupeerde ouder is ongekend onrecht aangedaan.

Kabinetten, Tweede Kamer en zelfs de rechterlijke macht hebben allemaal een rol in het leed dat tienduizenden onschuldige ouders is aangedaan. Door toedoen van een snoeiharde fraudejacht en het onterecht terugvorderen van toeslagen werden gezinnen het huis uitgezet, strandden huwelijken, werden zelfmoordpogingen ondernomen en groeiden kinderen op in armoede.

Ondertussen onderzoekt het Openbaar Ministerie of ambtenaren zich schuldig hebben gemaakt aan ambtsmisdrijven, waaronder beroepsmatige discriminatie; de Belastingdienst gebruikte de tweede nationaliteit van ouders als selectiecriterium om de onrechtmatige fraudejacht af te kaderen.

Betrokkenen moeten zich over eigen geloofwaardigheid buigen

Afgelopen zondag bood PvdA-leider Lodewijk Asscher zijn excuses aan voor zijn rol in de toeslagenaffaire als toenmalig minister van Sociale Zaken. Binnen de PvdA is de lijsttrekker onder vuur komen te liggen. Volgens RTL Nieuws vindt daar achter de schermen de discussie plaats of Asscher nog geloofwaardig de verkiezingen in kan.

Die vraag ligt ook bij het kabinet op tafel.

Premier Rutte noemde het rapport "heftig en "fair". Volgens de minister-president blijft "het beeld liggen" dat onschuldige mensen in de knel zijn gekomen. "En daar kunnen we ons alleen maar voor schamen. De rechtsstaat moet de burger beschermen tegen de almacht van de Staat, en dat is hier heel erg mis gegaan", zei hij afgelopen vrijdag.

Volgens de commissie is de premier medeverantwoordelijk voor alle ellende die zich onder zijn tienjarige premierschap heeft voltrokken. Onder anderen CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt verwijt het de premier dat de Tweede Kamer onder diens leiding stelselmatig onvolledig wordt geïnformeerd.

Premier Mark Rutte tijdens zijn verhoor (Foto: ANP)

Val van kabinet als symbolische daad

Het kabinet beraadt zich nu op een reactie op het onderzoeksrapport en wil daar de tijd voor nemen. Rutte en zijn ministersploeg menen dat zij degenen zijn die ervoor moeten zorgen dat een dergelijk schandaal nooit meer voorkomt. Ook vindt het kabinet dat de gedupeerde ouders zo snel mogelijk gecompenseerd moeten worden, een streven dat het kabinet al langer uitspreekt.

Premier Rutte vindt het nog te vroeg om de vraag of het kabinet moet aftreden op tafel te leggen. In dat geval zou het kabinet de rit naar de verkiezingen van maart volgend jaar in demissionaire status afmaken.

SP-Kamerlid Renske Leijten, die samen met CDA'er Omtzigt hard heeft gewerkt om de onderste steen in dit schandaal boven te krijgen, denkt dat aftreden het minste is wat het kabinet kan doen.

Zij wierp zondag in Buitenhof de vraag op in hoeverre dat een symbolische daad zal zijn als premier Rutte (VVD), maar ook minister van Financiën Wopke Hoekstra (CDA) en Asscher (PvdA) zich daarna gewoon weer als partijleiders melden in de verkiezingsstrijd.

"Ik word verdrietig van het feit dat drie mensen die hier verantwoordelijkheid dragen lijsttrekker zijn van een belangrijke partij", aldus Leijten.